Clemson University was founded in 1889 as a public, co-education and research university. It has 1,1400-acre campus at
- Cover Story
- Editorial
- Uttarayanam
- Masam Vishesham
- Kids Page
కవర్ స్టోరీ
నేను చేసే పూజ నా ప్రవర్తనలో కనిపించాలి.. నాలోని భక్తి నేను చూపాల్సిన కరుణలో ప్రతిఫలించాలి.. నేను వెలిగించే దీపం నా జ్ఞానానికి ప్రతీక కావాలి.. నా భక్తి ఆధ్యాత్మిక సాధనగా మారి నన్ను వినయవంతుడిగా తీర్చిదిద్దాలి.. ఇలా మంచి సంకల్పాలు చేసుకోవడానికి పవిత్రమైన పండుగలు, పర్వాలు ఒక సందర్భం. శివతత్త్వాన్ని అందిపుచ్చుకోవడానికి, మనలోని భక్తిని ఆధ్యాత్మిక సాధనగా మార్చుకోవడానికి
ఇక పవిత్రమైన కార్తీక మాసాన్ని మించిన సందర్భం లేదు.
శివుడి త్రినేత్రం మనలో వివేకాన్ని మేల్కొలుపుతుంది
గరళకంఠుడు ప్రతికూలతలను నియంత్రించడం నేర్పుతాడు
భస్మధారణ అశాశ్వతత్త్వాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.
అర్థనారీశ్వర రూపం పరస్పర గౌరవాన్ని సూచిస్తుంది.
నటరాజ స్వరూపం మార్పును అర్థం చేసుకోవడానికి ప్రేరణనిస్తుంది.
కార్తీక దీపం జ్ఞానానికి, అంతరంగ ప్రకాశానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.
ఈ సంకేతాలను మన జీవితానికి అన్వయించుకున్నప్పుడు, కార్తీక మాసం కేవలం ఒక ధార్మిక మాసంగా కాకుండా మన వ్యక్తిత్వ వికాసానికి ఒక సందర్భంగా మారుతుంది.
శివతత్త్వాన్ని జీవితానికి అన్వయించుకోవడమే కార్తీక మాసం నుంచి మనం పొందగలిగే అత్యంత విలువైన పాఠం.
కార్తీక మాసం అనగానే శివాలయ దర్శనం.. అభిషేకాలు.. దీపారాధన.. ఉపవా సాలు.. సోమవార వ్రతాలు.. ఇవే కాదు. కార్తీక మాసం మనకు అందించే ఆధ్యాత్మిక సందేశం ఇంతటితో పూర్తికాదు. శివారాధనలో లోతైన అంతరార్థం ఇమిడి ఉంది. మనిషి తనలోని అజ్ఞానాన్ని తొలగించుకోవడం, అహంకారాన్ని తగ్గించుకోవడం, కోరికలను అదుపులో పెట్టుకోవడం, ప్రకృతితో మమేకం కావడం, సమస్త జీవులపై దయతో ఉం డటం.. ఇవన్నీ శివతత్త్వంలోని ముఖ్యమైన జీవన పాఠాలు. బాహ్యంలో మనం చేసే పూజలు భక్తి అయితే.. అంతరంగాన్ని శుద్ధి చేసుకుని వ్యక్తిత్వాన్ని సౌందర్యవంతం చేసుకోవడం ఆధ్యాత్మికత. ఈ రెండింటి కలగలుపుతో మనిషిని మనిషిగా తీర్చిదిద్దేదే కార్తీక మాసం.
శివుడు కేవలం ఆలయంలో పూజించాల్సిన దైవం మాత్రమే కాదు. భారతీయ ఆధ్యాత్మిక, తాత్త్విక సంప్రదాయాల్లో ఆయన వైరాగ్యానికి, జ్ఞానానికి, సమత్వానికి, అంతర్ముఖతకు, పరివర్తనకు ప్రతీక. ఈ క్రమంలో కార్తీక మాసాన్ని ఒక ఆచారాల మాసంగా మాత్రమే కాకుండా.. మనల్ని మనం తీర్చిదిద్దుకునే ఆత్మపరిశీలన మాసంగా ఎలా మలుచుకోవాలంటే..
శివతత్త్వ సందేశం
శివతత్త్వాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే మొదట శివుని రూపంలోని సంకేతాలను అర్థం చేసుకోవాలి. పురాణాలు, ఆగమాలు, ఉపని షత్తులు, శైవ తాత్త్విక సంప్రదాయాలు శివుని గురించి భిన్నమైన కోణాల్లో వివరిస్తాయి. వాటన్నిటినీ పైపైన చూస్తే మనం గ్రహించగలిగేదేమీ ఉండదు. లోతుగా పరిశీలిస్తే అనేక జీవన సందేశాలు కనిపిస్తాయి.
శివుడు మంగళకరుడు
శ్రేయస్సును, శుభాలను కలిగించే వాడు. ఎలాంటి భేషజాలు లేని స్వచ్ఛత ఆయన తత్త్త్వం. అటువంటి స్వచ్ఛతను పొందాలంటే మన ఆలోచనలు, మాటలు, చేతలు అంతే స్వచ్ఛంగా ఉండాలి.
శివుడి పరిపూర్ణ వైరాగ్యానికి ప్రతీక
వైరాగ్యమంటే అన్నిటినీ వదిలిపెట్టేయాలని కాదు. ఏది ఎంత అవసరమో గుర్తించి అంత వరకే దాన్ని అంటిపెట్టుకుని ఉండాలి. అంటే వస్తువులను ఉపయోగించాలి కానీ.. వాటికి బానిస కాకూడదు.
శివుడు జ్ఞానస్వరూపి
ఈ అనంత లోకంలో మనకు తెలిసింది కొంతేనని గ్రహించి నేర్చుకోవడమనే పక్రియను నిరంతరం కొనసాగించాలి.
శివుడు పరివర్తనకు ప్రతీక
చేటు చేసే అలవాట్లను, హానికరమైన ఆలోచనలను విడిచిపెట్టాలి. జీవితాన్ని ఎప్పటికప్పుడు సరికొత్తగా తీర్చిదిద్దుకోవడానికి జీవన విధానాల్లో మంచి మార్పులు చేసుకోవాలి.
శివుడు సమత్వానికి ప్రతీక
ఆయన కైలాసంలోనూ, శ్మశానంలోనూ అదే చిరునవ్వుతో భాసిస్తాడు. ఆయనను ప్రదేశాలు, వ్యక్తులు, పరిస్థితులు ప్రభావితం చేయలేవు. దేనికీ ఆయన ప్రభావితం కాడు. తన ‘సమ’స్థితితో అన్నిటినీ ఆయనే ప్రభావితం చేస్తాడు. మనం కూడా జీవితంలో సుఖదు:ఖాలు, కష్టనష్టాలు ఎదురైనప్పుడు మనసును సమతుల్యంగా ఉంచుకోవాలి. ఎలాంటి సందర్భంలోనైనా ఒకే విధంగా ఉండగలగాలి.
శివుడు ధ్యాని
నిరంతరం బయటి విషయాలతో, లోకం పోకడలతో మన మనసు నిండిపోతోంది. నేటి జీవన విధానంలో వాటికి దూరంగా వెళ్లిపోవడం కూడా సాధ్యం కాదు. జీవితంలో జీవిస్తూనే కొంత సమయం మన అంతరంగాన్ని వినడం నేర్చుకోవాలి. అదే ధ్యానస్థితి.
జ్ఞానం, బాధ్యత, వినయం నేర్పే ‘జటాజూటం’ కథ
భగీరథుని తపస్సుకు మెచ్చి గంగాదేవి భువికి రావడానికి సిద్ధమైంది. కానీ ఆ ఉధృత ప్రవాహం ఒక్కసారిగా భూమిని చేరితే లోకమంతా అల్లకల్లోలం అవుతుంది. అటువంటి సమయంలో శివుడు తన జటాజూటంలో గంగా ప్రవాహాన్ని బంధించి నెమ్మదిగా కిందికి వదిలి భూమికి చేటు కలగకుండా చూశాడు. ఇందులో గొప్ప నైతిక సందేశం ఇమిడి ఉంది.
మనకున్న శక్తిని బాధ్యతతో ఉపయోగించకపోతే వ్యర్థమే. మనకున్న శక్తియుక్తులు మనల్ని వినయ సంపన్నులుగా ఉంచాలి. శక్తి అహంకారాన్ని పెంచకుండా చూసుకోవాలి. ఆ శక్తి మనల్ని మరింత బాధ్యత గల వ్యక్తులుగా తీర్చిదిద్దాలి. అప్పుడే అది లోకహితానికి ఉపయోగపడుతుంది. శివుడు తన జటాజూటం ద్వారా గంగను నియంత్రించిన కథ మనకు నేర్పే పాఠం- మనలోని శక్తి ఎంత గొప్పదో కంటే ఆ శక్తిని ఎంత బాధ్యతగా ఉపయోగి స్తున్నామన్నదే ముఖ్యం.
‘గరళకంఠ’ పాఠం
సముద్ర మథనం సమయంలో హాలాహలం వెలువడింది. సృష్టి మొత్తం ప్రమాదంలో పడింది. ఆ సమయంలో పరమశివుడు ఆ విషాన్ని స్వీకరించి తన కంఠంలోనే నిలిపాడు. విషాన్ని కంఠంలో నిలపడం వల్ల ఆయనకు నీలకంఠుడనే పేరు వచ్చింది. ఇది మనకు అత్యంత ముఖ్యమైన జీవన పాఠం.
విషమంటే ఏమిటి?
మన జీవితాన్ని, మన మనసుల్ని కలుషితం చేసే విషయాలన్నీ విషాలే. అసూయ, ద్వేషం, పగ, అసహనం, అపార్థాలు, ప్రతికూల ఆలోచనలు.. మన జీవితంలో వీటిని నివారించడం ఎల్లవేళలా సాధ్యం కాకపోవచ్చు. కానీ వాటి ప్రభావం మనపై, మనలో వ్యాపించకుండా చూడటం మాత్రం సాధ్యమే.
ఎవరైనా ఏదైనా అంటే ప్రతిగా తీవ్రంగా స్పందించాల్సిన అవసరం లేదు. మాటకు మాట బదులివ్వడం వల్ల సమస్య మరింత పెరగవచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో మౌనం వహించడం, ప్రశాంతంగా మాట్లాడటం సమస్యను తగ్గిస్తాయి.
బయట ఎదురైన ప్రతికూల పరిస్థితుల ప్రభావంతో ఇంట్లోనూ చిర్రుబుర్రులాడితే ఆ విషం ఇంట్లోకీ చేరినట్టే. మనకు కలిగిన బాధను గుర్తించడం అవసరం. కానీ, ఆ ప్రభావం తాలూకు విషాన్ని ఇతరులపై కుమ్మరించడం అవసరం లేదు.
సహనం అంటే అవమానాన్ని భరించడం కాదు. చేటు తెచ్చే విషయాల నుంచి దూరంగా ఉండటం.
త్రినేత్రం.. అంతర్ద•ష్టికి ప్రతీక
భారతీయ ఆధ్యాత్మిక ప్రతీకల్లో శివుడి మూడో కన్ను (త్రినేత్రం) అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. తాత్త్వికంగా చూస్తే మూడో కన్నును సాధారణ చూపునకు అతీతమైన జ్ఞానానికి, వివేకానికి ప్రతీకగా భావించవచ్చు. మనం రెండు కళ్లతో ప్రపంచాన్ని చూస్తాం. కానీ, కనిపించిన ప్రతి దాని వెనుక ఉన్న సత్యం వెంటనే అర్థం కాదు. బయటి సంఘటనను కంటితో చూడటం ఒకటి.. అలా చూసిన దాన్ని అర్థం చేసుకుని తదనుగుణంగా మసులుకోవడం మరొకటి.
విషయాలను లోతుగా అర్థం చేసుకోవాలంటే మనలోని జ్ఞాన నేత్రం తెరుచుకోవాలి. ఆ జ్ఞానమే మన మూడో కన్ను. విన్న ప్రతి విషయాన్ని నిజమని నమ్మకూడదు. ఇతరుల గురించి తీర్పు చెప్పే ముందు వాస్తవాలను తెలుసుకోవాలి. మన తప్పులను నిజాయితీగా సమీక్షించుకోవాలి. మన కోరికలు, భయాలు మన నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేస్తున్నాయేమోనని గమనించాలి. తాత్కాలిక ఆనందం, దీర్ఘకాల ప్రయోజనం మధ్య తేడాను గుర్తించాలి. ఇవన్నీ జరగాలంటే మనలోని అంతర్నేత్రాన్ని తెరవాలి. మనలోకి మనం చూసుకోవాలి.
ప్రపంచాన్ని చూసే ముందు.. ప్రపంచాన్ని చూస్తున్న మన దృష్టిని
శుద్ధి చేసుకోవాలి. మంచి దృష్టితో చూస్తే అన్నీ మంచిగానే కనిపిస్తాయి.
భస్మం.. అశాశ్వతత్త్వం
శైవ సంప్రదాయంలో విభూతి ధారణకు ఎంతో ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం ఉంది. శివుడు భస్మధారుడు. ఈ విభూతి లేదా భస్మం మనిషికి అశాశ్వతత్వాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. మనం జీవితంలో ఎన్నో విషయాలను శాశ్వతమైనవిగా భావిస్తుంటాం. సంపద, పదవి, కీర్తి, అందం, శారీరక బలం, పేరు, అధికారం, ప్రశంసలు.. ఇంకా ఎన్నో.. ఇవన్నీ కాలంతో పాటే మారిపోతుంటాయి. ఇవన్నీ శాశ్వతం కావన్న విషయాన్ని గుర్తించలేకపోవడమే మనం అనుభవించే అనేక బాధలకు కారణం.
అన్నీ తాత్కాలికమే కాబట్టి జీవితంపై ఆసక్తి వదిలేసుకోవాలని దీని అర్థం కాదు. మన బాధ్యతలను మరింత శ్రద్ధగా నిర్వర్తిస్తూనే.. వాటిపై అనవసరమైన వ్యామోహాన్ని పెంచుకోకూడదనే సందేశం ఇందులో ఉంది.
ఒక వ్యక్తి ఉన్నత పదవిలో ఉన్నప్పుడు బాధ్యతగా వ్యవహరించి, అందరినీ గౌరవిస్తే పదవి పోయిన తరువాత కూడా అతడి విలువలు నిలిచి ఉంటాయి. మనం లేనప్పుడు కూడా మన మంచి పనులు ఇతరులకు ఉపయోగపడేలా జీవించాలి. అధికారం, పదవే తన గుర్తింపు అని భావిస్తే.. ఆ పదవి పోయినప్పుడు తనను తాను కోల్పోతాడు.
‘భస్మం’ నేర్పే పాఠాలేమిటంటే- విషయాలను ఆస్వాదించాలి.. కానీ, గర్వంతో ఇతరులను తక్కువ చేయడం.. తానే సాధించాననే గర్వం కూడదు. వైఫల్యాలను అంగీకరించాలి.. కానీ, దానినే అంతిమతీర్పుగా భావించకూడదు.
‘మన దగ్గర ఏం ఉంది? అనే దాని కంటే మనలో ఏముంది?’ అనేదే మన వ్యక్తిత్వాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
భావోద్వేగాల చంద్రశేఖరుడు
శివుని •టాజూటంలో చంద్రుడు ఓ అలంకారం. అందువల్లే ఆయనను చంద్రశేఖరుడు, సోమశేఖరుడు అని పిలుస్తారు. చంద్రుడు తన ప్రస్థానంలో తన కళలను పెంచుకుంటూ, తగ్గించుకుంటూ ఉంటాడు. ఈ మార్పు మనిషి భావోద్వేగాల మార్పులకు ఒక ప్రతీక.
మనసు రోజూ ఒకే స్థితిలో ఉండదు. ఒకరోజు ఉత్సాహం.. మరురోజు నిరుత్సాహం.. ఒక సందర్భంలో ప్రశాంతత.. మరు సందర్భంలో అశాంతి.. ఇవన్నీ అందరికీ సహజమే. కోపతాపాలు, ప్రతికూల, అనుకూల ఆలోచనలు.. ఇలాంటివే ఇంకా ఎన్నో భావోద్వేగాలు కలుగుతుంటాయి. అయితే వాటికి పూర్తిగా లోబడిపోతేనే సమస్య.
చంద్రుడు మనస్థితి కారకుడు. అంటే మనలోని కలిగే భావోద్వేగాలు, వికారాలకు ఆయనే కారకుడని అంటారు. కానీ, చంద్రుడిని కొద్ది క్షణాలు తేరిపార చూడండి.. మనసంతా అనంతమైన ప్రశాంతత ఆవరిస్తుంది. అలాంటి ప్రశాంతతను సాధన చేయాలి. మనసు ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు మనకెదురైన పరిస్థితులన్నీ ప్రశాంతంగానే కనిపిస్తాయి. అంతేతప్ప మనకెదురైన భావోద్వేగాలకు అతిగా ప్రతిస్పందిస్తే జీవితం నరకప్రాయం అవుతుంది.
అర్ధనారీశ్వర తత్త్త్వం
శివపార్వతులు అర్ధనారీశ్వర రూపంలో సగం సగంగా దర్శనమిస్తారు. శివుడు లేనిదే శక్తి లేదు. శక్తి లేనిదే శివుడు లేడని చాటుతుందీ రూపం. ఈ తత్త్వం నేర్పే పాఠం చాలా విలువైనది.
సమాజంలోనూ, కుటుంబంలోనూ పరస్పర గౌరవం, సమానత్వం, సమన్వయం ముఖ్యం.
మనమంతా ఒకరిపై మరొకరం పరస్పరం ఆధారపడి ఉన్నాం. ఒంటరిగా అన్ని అవసరాలనూ తీర్చుకోలేం. కుటుంబం, సమాజం, ప్రకృతి, ఇతరుల శ్రమ.. ఇవన్నీ మన జీవితంలో భాగస్వాములే.
కుటుంబంలో తానే పెద్ద.. తన మాటే చెల్లుబాటు కావాలనే ఆధిపత్యం భేదాలకు దారితీస్తుంది. గౌరవం పొందడమనేది ఆధిపత్య భావన కాదు. కుటుంబంలోని అందరి అభిప్రాయాలకు విలువనివ్వాలి. అప్పుడే ఆ కుటుంబ సంబంధాలు ఆరోగ్యంగా ఉంటాయి. ఇంటా బయటా గౌరవం పొందుతారు.
ఏ ఇద్దరూ ఒకే అభిప్రాయాన్ని కలిగి ఉండరు. అందరికీ మూకుమ్మడిగా ఒకే రకమైన ఆసక్తులు ఆలోచనలు, స్వభావాలు ఉండవు. అలాంటి భిన్నత్వాన్ని గౌరవిస్తూ కలిసి జీవించడమే పరిపక్వత. అభిప్రాయ భేదాలు వచ్చినప్పుడు గెలవడమే లక్ష్యంగా కాకుండా సమస్యకు పరిష్కారం కనుగొనడమే లక్ష్యంగా మన చేతలుండాలి.
అర్ధనారీశ్వర తత్త్వం అంటే- అందరూ ఒకేలా మారడం కాదు. భిన్నంగా ఉన్నా పరస్పరం గౌరవించుకోవడం.
నిబద్ధతకు ప్రతీక నంది
శివాలయాల్లో శివుడికి ఎదురుగా నంది ఎల్లప్పుడూ ప్రశాంతంగా, సహనంతో, నిబద్ధతతో, క్రమశిక్షణగా కూర్చున్న స్థితిలో ఉంటుంది. శైవ సంప్రదాయంలో నంది శివుని వాహనంగా మాత్రమే కాదు.. శివభక్తికి, సేవకు, నిబద్ధతకు ప్రతీక కూడా.
నంది రూపాన్ని మన జీవితంతో అనుసంధానిస్తే ఒక ముఖ్యమైన విషయం అర్థమవుతుంది. లక్ష్యం గొప్పదిగా ఉండటం ఎంత ముఖ్యమో, దాని కోసం ప్రతిరోజూ చేసే చిన్న చిన్న ప్రయత్నాలు కూడా అంతే ముఖ్యం.
మనకు చాలా సంకల్పాలు ఉంటాయి. ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుచుకోవాలి, పుస్తకాలు చదవాలి, కోపాన్ని తగ్గించుకోవాలి, కుటుంబానికి ఎక్కువ సమయం కేటాయించాలి.. ఇలా తీర్మానించిన కొద్ది రోజులకే వాటిని మర్చిపోతాం.
నంది శివుడి సేవలో ఎంతో నిబద్ధతను చూపుతుంది. క్రమశిక్షణగా తన విధులను నిర్వర్తిస్తుంది. ఎంతో స్థిరత్వాన్ని కనబరుస్తుంది. ఈ మూడు లక్షణాల నుంచి అంగుళం కూడా అది పక్కకు అడుగేయదు. మనమూ జీవితంలో ఏదైనా సాధించాలంటే ఈ మూడు లక్షణాలనూ పుణికిపుచ్చుకోవాలి.
పెద్ద సంకల్పాలను నెరవేర్చుకోవడం కోసం చిన్న అలవాట్లతో ముందడుగు వేయాలి. ప్రారంభించిన పనిని పూర్తిచేసి తీరాలి. కష్టాలొస్తే సమీక్షించుకుని ముందుకు సాగాలి కానీ అడ్డంకిగా భావించి వెనక్కి అడుగేయకూడదు.
మనం చేసే పనిలో, జీవితంలో క్రమశిక్షణ కలిగి ఉండటమంటే మనల్ని మనం శిక్షించుకోవడం కాదు. మనం విలువైనదిగా భావించే పనికి క్రమం తప్పకుండా సమయం కేటాయించడం.
మనసు, బుద్ధి, శరీరం సమతుల్యతకు ప్రతీక- త్రిశూలం
ఇది శివుడి ప్రధానాయుధం. వివిధ సంప్రదాయాల్లో దీనికి భిన్నమైన తాత్త్విక అర్థాలు చెబుతారు. ఒక జీవన పాఠంగా దీనిని శరీరం, మనసు, బుద్ధి మధ్య సమతుల్యతకు ప్రతీకగా భావించవచ్చు. ఈ మూడింటిలో దేనిని నిర్లక్ష్యం చేసినా జీవితంలో అసమతుల్యత ఏర్పడుతుంది. శరీర ఆరోగ్యాన్ని పట్టించుకోకుండా సంపాదన వెనుక పరుగెత్తడం, భావోద్వేగాలను పట్టించుకోకుండా తార్కికంగా వ్యవహరించడం, పరిణామాల గురించి ఆలోచించకుండా భావోద్వేగాల ఆధారంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవడం.. ఇవన్నీ అసమతుల్యతకు ఉదాహరణలు.
శరీరానికి తగిన విశ్రాంతినివ్వాలి. మనసులోని బాధను గుర్తించి దానిని అంతరంగ శుద్ధితో ఆరోగ్యకరం చేసుకోవాలి. ముఖ్యమైన నిర్ణయాలకు ముందు వాటి పరిణామాలను పరిశీలించాలి. పని, కుటుంబం, వ్యక్తిగత అభివృద్ధి.. వీటి మధ్య సమతుల్యత సాధించాలి.
సమగ్రమైన జీవితం అంటే ఏదేని రంగంలో విజయం సాధించడం కాదు. మన జీవితంలోని ముఖ్యమైన రంగాలను సమతుల్యంగా ఉంచుకోవడం.
డమరుకం ఏం చెబుతోంది?
నాదానికి, లయకు ప్రతీక శివుడి డమరుకం. నటరాజ రూపంలో అది చలనం, లయతో ముడిపడిన సంకేతం. మన జీవితంలోనూ శబ్దానికి, మాటకు, మౌనానికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఒక మంచి మాట నిరుత్సాహంలో ఉన్న వ్యక్తికి ధైర్యాన్నిస్తుంది. కఠినమైన మాట సంబంధాలను దెబ్బతీస్తుంది. అర్థవంతమైన ప్రశ్న కొత్త ఆలోచనలకు దారితీస్తుంది. అవసరమైన సమయంలో మౌనం దాల్చడం ఎన్నో అనర్థాలను నివారిస్తుంది.
మనం ఏదైనా మాట్లాడే ముందు ఆ మాట నిజమా? అవసరమా? మర్యాదపూర్వకమా? అని పరిశీలించాలి.
ఎదుటి వారు చెప్పేది సమాధానం చెప్పడం కోసం మాత్రమే వినకూడదు. వారు చెప్పేదాంట్లోని భావాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి.
సంగీతం, సాహిత్యం, కళ, విద్య, కొత్త ఆలోచనలు మన జీవితాన్ని సుసంపన్నం చేస్తాయి. వాటికి సమయం కేటాయించాలి.
ఖాళీ సమయాన్ని ఫోన్, టీవీ, సామాజిక మాధ్యమాలు, నిరంతర సంభాషణలతో గడిపేయకూడదు. ఇతరులను విమర్శించడానికి ఖర్చు చేసే సమయాన్ని మంచి మాట చెప్పడానికి లేదా ధైర్యం చెప్పడానికి ఉపయోగించాలి. రోజులో కొద్దిసేపు మౌనంగా ఉంటే మన అంతరంగం ఎన్నో మంచి విషయాలను చెబుతుంది. వాటిని ఆలకించి ఆచరణలో పెట్టాలి.
నిరంతర మార్పు.. అదే నటరాజతత్త్వం
నటరాజ స్వరూపంలోని శివుని తాండవంలో సృష్టి, స్థితి, పరివర్తన, లయ వంటి సంకేతాలు ఇమిడి ఉన్నాయి. ఇవన్నీ ఆయన తాండవంలో క్షణక్షణానికీ మారిపోతుంటాయి. ఈ రూపాన్ని జీవితానికి అన్వయిస్తే మార్పు అనేది జీవితానికి వెలుపల జరిగేది కాదని, జీవితంలో అంతర్భాగమని తెలుస్తుంది.
బాల్యం మారుతుంది. యవ్వనం మారుతుంది. సంబంధాలు మారతాయి. ఉద్యోగాలు, బాధ్యతలు మారతాయి. కొన్నిసార్లు మనకిష్టమైన విషయాలు ముగిసిపోతాయి. మరికొన్నిసార్లు ఊహించని అవకాశాలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ మార్పులను నిరోధించలేం. అయితే వాటికనుగుణంగా ఎలా స్పందించాలో నేర్చుకోవచ్చు.
ముగిసిపోయిన విషయాలను అవసరానికి మించి పట్టుకుని వేలాడకూడదు. తప్పు చేసినప్పుడు దానిని అంగీకరించి మార్పు చేసుకోవాలి. జీవితంలో విశ్రాంతి, పని, ఆనందం, బాధ్యతలకు తగిన స్థానం ఇవ్వాలి. పాత అలవాట్లు ఉపయోగపడనప్పుడు వాటిని విడిచిపెట్టాలి. ప్రతి మార్పునూ వైఫల్యంగా కాకుండా నేర్చుకునే అవకాశంగా పరిశీలించాలి.
మార్పును అంగీకరించడం అంటే మన విలువలను వదిలేయడం కాదు. పరిస్థితులకు అనుగుణంగా మన పద్ధతులను మార్చుకుంటూనే నిజాయితీ, కరుణ, ధర్మం వంటి మూల విలువలను కాపాడుకోవడం.
మనకున్నదే ‘కైలాసం’
శివుడి కైలాసవాసి. రాజభవనాల వైభవం, విలాసవంతమైన అలంకరణలేవీ కైలాసంలో కనిపించవు. అక్కడంతా ప్రకృతి సౌందర్యం, నిశ్శబ్దం, తపస్సు, సరళత మాత్రమే కనిపిస్తాయి. దీనినే జీవితానికి అన్వయించుకుంటే.. మనకు నిజంగా ఎంత అవసరం? మనం కోరుకుంటున్న ప్రతీదీ మనకు మేలు చేస్తుందా?
ఒకరు మరొకరికతో పోల్చుకోవడమనేది సాధారణమైన, సహజమైన స్వభావంగా మారిపోయింది. ఎవరికైనా పెద్ద ఇల్లు ఉంటే మనకూ కావాలనిపిస్తుంది. ఒకరికి ఎక్కువ గుర్తింపు వస్తే మన స్థానాన్ని ఊహించుకుని చింతిస్తాం. ఇతరులు ఏమనుకుంటున్నారోననే అనవసర ఊహతో మనకు నచ్చిన జీవన విధానాన్ని కోల్పోతున్నాం.
శివుని వైరాగ్య రూపం నేరుగా ఒక ప్రశ్న లేవనెత్తుతోంది. అది- మన జీవితాన్ని మన విలువలు నడిపిస్తున్నాయా? లేక ఇతరుల అంచనాల ఆధారంగా మన జీవితం నడుస్తోందా?
అవసరానికి, విలాసానికి మధ్య తేడాను గుర్తించాలి. ఇతరుల జీవితాలతో నిరంతరం పోల్చుకోవడం తగ్గించాలి. వస్తువుల సేకరణ కంటే అనుభవాలు, సంబంధాలు పెంచుకోవాలి. జ్ఞాన సేకరణకు విలువనివ్వాలి. మనం గడిపే సాధారణ జీవితాన్ని పేదరికంగా భావించకూడదు. అవసరాలను వివేకంతో ఎంచుకునే స్వేచ్ఛగా పరిగణించాలి.
మనకున్న వాటిని పెంచుకోవడం కంటే మనకు నిజంగా అవసరమైనవి ఏమిటో తెలుసుకోవడం ముఖ్యం.
సర్పాభరణాలేం చెబుతున్నాయి?
శైవ సంప్రదాయంలో సర్పానికి భిన్నమైన ప్రతీకాత్మక అర్థాలున్నాయి. భయం, ప్రమాదం, అప్రమత్తత వంటి విషయాల్లో మన వైఖరిని పరిశీలించడానికి దీనినో జీవనపాఠంగా ఉపయోగించవచ్చు. మనిషి భయపడే విషయాలు అనేకం. వైఫల్యం, అవమానం, భవిష్యత్తు, ఒంటరితనం, మార్పు వంటివి వివిధ సందర్భాల్లో మనల్ని ఒడుదుడుకులకు గురిచేస్తాయి.
పాములు నిరంతరం అప్రమత్తంగా ఉంటాయి. మనుషుల నుంచి ఎదురయ్యే భయాన్ని ఎదుర్కోవడానికి అవి సదా సిద్ధంగా ఉంటాయి. వాటిలో మొదటిది- అప్రమత్తత. ఏ చిన్న అలికిడైనా అవి చప్పున మేల్కొని బుస కొడతాయి. అవసరమైతే కాటేయడానికి లేదా తప్పించుకుపోవడానికి చూస్తాయి.
ఉదాహరణకు భయం మనల్ని కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రమాదాల నుంచి కాపాడుతుంది. కానీ, అదే భయం ప్రతి కొత్త ప్రయత్నాన్నీ అడ్డుకుంటే మన సామర్థ్యం కుదించుకుపోతుంది. కాబట్టి భయాన్ని దాచిపెట్టకుండా దాని కారణాన్ని తెలుసుకోవాలి. నిజమైన ప్రమాదాన్ని మన ఊహల్లో సృష్టించుకున్న ప్రమాదం నుంచి వేరుచేయాలి. కొత్త పనులను చిన్న చిన్నగా ప్రారంభించాలి. ఉదాహరణకు తప్పు చేస్తానేమోననే భయంతో కొత్త నైపుణ్యాన్ని నేర్చుకోవడం మానేయడం కంటే చిన్న ప్రయత్నంతో ప్రారంభించి అనుభవం సంపాదించడం మంచిది.
ధైర్యం అంటే భయం లేకపోవడం కాదు. భయాన్ని అర్థం చేసుకుని వివేకంతో ముందడుగు వేయడం.
జ్ఞానదీపం.. కార్తీక దీపం
దీపమనే జ్ఞానజ్యోతితో ముడిపడిన పర్వం- కార్తీక మాసం. దీపానికి భక్తిపరమైన ప్రాధాన్యం ఉన్నట్టే, దానిని ఆత్మపరిశీలనకు కూడా ఒక ప్రతీకగా చూడవచ్చు. దీపం వెలుగు చీకటిని తొలగించినట్టు, జ్ఞానం మనలోని అజ్ఞానాన్ని తొలగించగలదనేది భారతీయ ఆధ్యాత్మిక భావనల్లో ఒకటి. ఇక్కడ చీకటి అంటే కేవలం బయటకు కనిపించని పరిస్థితి కాదు. మన జీవితంలో చీకటికి ప్రతీకలుగా అనేకం నిలుస్తాయి. అవి- నిజాన్ని తెలుసుకోకుండా కొన్ని అభిప్రాయాలు ఏర్పర్చుకోవడం, ఇతరుల బాధను అర్థం చేసుకోలేని స్వార్థం, మన తప్పులను అంగీకరించలేని అహంకారం, గతంపై పశ్చాత్తాపం, భవిష్యత్తుపై ఆందోళన, ఇతరుపై అసూయ, ద్వేషం, వివక్ష.. ఇవన్నీ మనలోని పైకి కనిపించని చీకట్లే.
దీపంలోని ప్రతి అంశం మనకో సందేశమిస్తుంది. దీపంలోని నూనె- మన సాధనకు అవసరమైన నిరంతర శ్రమగా భావించవచ్చు. అందులోని వత్తి- మన సంకల్పానికి ప్రతీక. జ్వాల- జ్ఞానానికి, వివేకానికి చిహ్నం. ఈ పోలిక ఒక తాత్త్విక అన్వయం మాత్రమే. అయితే ఇందులోని ఆచరణాత్మక సందేశం చాలా స్పష్టంగా ఉంటుంది. ఒక్కరోజు ఉత్సాహంతో మంచి పనులు చేయడం కంటే ప్రతి రోజూ కొద్ది కొద్దిగా మంచిని ఆచరించడం ద్వారా మన జీవితంలో స్థిరమైన మార్పు తీసుకురావచ్చు.
కార్తీక మాసంలో నెల పొడవునా దీపం వెలిగించేటప్పుడు మనసులో మూడు సంకల్పాలు చెప్పుకోవచ్చు.
- ఈ రోజు ఒక కొత్త విషయాన్ని నేర్చుకుంటాను.
- ఈ రోజు నావల్ల ఎవరికీ హాని కలగకుండా జాగ్రత్తపడతాను.
- ఈ రోజు కనీసం ఒక మంచిపనిని ప్రతిఫలం ఆశించకుండా చేస్తాను.
దీపం ముందు వెలిగే జ్వాల మనకు కనిపిస్తుంది. మన ప్రవర్తనలో వెలిగే జ్ఞానం ఇతరులకు కనిపిస్తుంది. ఇదే దీపారాధనలోని అంతరార్థం. కాబట్టి మనలోని జ్ఞానాన్ని వెలిగించి అందరికీ వెలుగులు పంచుదాం.
శివుని గణాలు.. భిన్నత్వ దర్శనం
శివుని చుట్టూ భూతగణాలు, ప్రమథ గణాలు ఉంటాయని పురాణాలు వర్ణిస్తాయి. శివుని రూపం, ఆయన చుట్టూ ఉండే పరివారం మనం భావించే సామాజిక సౌందర్య ప్రమాణాలకు భిన్నంగా కనిపిస్తాయి. దీనినే మన సామాజిక జీవనానికి అన్వయించుకుంటే.. మనకు భిన్నంగా ఉన్నవారిని మనం ఎలా చూస్తున్నాం?
సమాజంలో మనుషుల భాష, ప్రాంతం, ఆర్థికస్థితి, విద్య, వృత్తి, శారీరక సామర్థ్యం, వ్యక్తిత్వం వంటి అనేక అంశాల్లో భిన్నంగా ఉంటారు. ఈ భిన్నత్వం కారణంగా ఎవరినీ ఎక్కువతక్కువగా చూడటం మానవత్వానికి విరుద్ధం.
వ్యక్తి చేసే పనిని గౌరవించాలి. వృత్తి ఆధారంగా మనిషి విలువను నిర్ధారించకూడదు. మనకు భిన్నంగా మాట్లాడే వారిని, జీవించే వారిని తక్కువ అంచనా వేయకూడదు. పేదరికంతో బాధపడుతున్న వారి బాధలను అర్థం చేసుకోవాలి. ప్రతి ఒక్కరితో ఒకేవిధంగా సన్నిహితంగా ఉండాల్సిన అవసరం లేకపోయినా, కనీస గౌరవాన్ని మాత్రం అందరికీ ఇవ్వాలి.
మనిషి విలువ అతని బాహ్యరూపంలోనో, సంపదలోనో, సామాజిక హోదాలోనో ఉండదు. అందరితో సమాన గౌరవంగా మాత్రం వ్యవహరించాలి. శివ పరివారం మనకు చాటేది ఈ విషయాన్నే.
వన భోజనం.. ప్రకృతితో మమేకం
కార్తీక మాసంలో ఉసిరిచెట్టు కింద వన భోజనాలు చేయడం ఆచారం. వన భోజనాన్ని కేవలం కుటుంబంతో కలిసి భోజనం చేసే కార్యక్రమంగా కాకుండా ప్రకృతితో మన సంబంధాన్ని గుర్తుచేసుకునే అవకాశంగా కూడా మలుచుకోవచ్చు.
మనకు లభించే ఆహారం వెనుక రైతుల శ్రమ, నేల, నీరు, సూర్యకాంతి, వృక్షజాలం, అనేక జీవుల సహకారం ఉంటుంది. అయినప్పటికీ మనం తరచూ ఆహారాన్ని వృథా చేస్తాం. ప్రకృతిని కేవలం మనకు ఉపయోగపడే వనరుగా మాత్రమే చూస్తాం.
వన భోజన ఆచారం ద్వారా మనం ఏం తెలుసుకోవాలంటే.. ఆహారాన్ని వృథా చేయకూడదు. చెట్లు, మొక్కలు, నీటి వనరులను సంరక్షించాలి. కుటుంబంతో కలిసి ప్రకృతిలో కొంత సమయం గడపాలి. స్థానిక వృక్షజాలం, పక్షులు, జీవవైవిధ్యం గురించి తెలుసుకోవాలి. ఆయా పూజలను పర్యావరణ బాధ్యతతో అనుసంధానించాలి.
ప్రకృతిని పవిత్రంగా భావించడమంటే దాని పట్ల బాధ్యతగా ప్రవర్తించడం కూడా.
శివుని ఆరాధించడం అంటే మనం కూడా సాధన ద్వారా శివుడు కావడం. అటువంటి సందర్భానికి అవకాశం- కార్తీక మాసం.
భక్తి నుంచి ఆధ్యాత్మికత వరకు..
పూజలు, జపాలు, ఉపవాసాలు, నియమాలు, దీపారాధన.. ఈ ఆచారాలు మనిషిలో క్రమశిక్షణను, భక్తిని పెంపొందించేందుకు తోడ్పడతాయి. అయితే వాటిని పాటించడమే ఆధ్యాత్మికతకు పూర్తి ప్రమాణం కాదు. ఉదాహరణకు..
ఉపవాసం ఉన్నా ఆకలితో ఉన్న వారిని పట్టించుకోకపోతే కరుణ అనే విలువ లోపించినట్టే..
దీపం వెలిగించినా ఇతరుల జీవితాల్లో చీకటి నింపే మాటలు మాట్లాడితే ఆ దీపం మన ప్రవర్తనలో ప్రతిఫలించనట్టే.
శివుని వైరాగ్యాన్ని స్మరించినా.. కోరికలను అదుపులో పెట్టుకోలేకపోతే, దురాశను తగ్గించుకోకపోతే, ఆ తత్త్వాన్ని ఇంకా ఆచరణలోకి తీసుకురానట్టే.
శివుని ధ్యాన స్వరూపాన్ని ఆరాధించినా మనలోని అహంకారాన్ని తగ్గించుకునే ఆత్మపరిశీలన చేయకుంటే ఆ ధ్యానం వ్యర్థమే.
శివునికి పశుపతి అనే పేరుంది. సంప్రదాయపరంగా ఆయన సమస్త జీవులకు అధిపతి. పశుపతి అనే పేరును ఆధ్యాత్మికంగా అన్వయించుకుంటే.. మనిషిలోని అదుపులేని ప్రవృత్తులను గుర్తించి వాటిని వివేకంతో నడిపించుకోవాలనే సందేశాన్ని కూడా గ్రహించవచ్చు.
మనల్ని కొన్నిసార్లు మనలోని కోపం నడిపిస్తుంది. మరికొన్నిసార్లు దురాశ, అసూయ, భయం, అహంకారం వంటివి మన నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేస్తాయి.
మనిషిగా ఎదగడం అంటే ఈ భావాలను పూర్తిగా నాశనం చేయడం కాదు. వాటిని గుర్తించి, మన విలువలకు అనుగుణంగా ప్రవర్తించగల సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవడం.
ఈ కార్తీక మాసాన శివుని ఎదుట నిలిచి కొన్ని ప్రశ్నలు అడగాలి.
నా కోపంపై నాకు ఎంత నియంత్రణ ఉంది?
నా మాటల వల్ల ఇతరులకు ధైర్యం కలుగుతోందా? బాధ కలుగుతోందా?
నాకు ఉన్నదానిపై కృతజ్ఞత ఉందా? లేని దాని గురించి అసంతృప్తిగా ఉంటున్నానా?
నా భక్తి నా ప్రవర్తనలో కనిపిస్తోందా?
ప్రకృతి, కుటుంబం, సమాజం పట్ల నా బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తున్నానా?
నేను నిన్నటి కంటే ఈరోజు కొంచెమైనా మెరుగైన వ్యక్తిగా మారానా?
ఈ ప్రశ్నలకు నిజాయితీగా సమాధానం చెప్పుకోవడం కూడా ఒక రకమైన సాధనే.
శివుడిని పూజించడం నుంచి శివతత్త్వాన్ని జీవించడం వరకు కార్తీక మాసం మనకందించే ఆధ్యాత్మిక అవకాశాన్ని మూడు స్థాయిలలో అర్థం చేసుకోవచ్చు.
ఒకటి- భక్తి:
దీపారాధన, జపం, ధ్యానం, ప్రార్థన ద్వారా మనలో భక్తి భావాన్ని పెంపొందించుకోవడం.
రెండు- ఆత్మపరిశీలన:
మనలోని అహంకారం, కోపం, దురాశ, అసూయ, భయాలను గుర్తించడం.
మూడు- ఆచరణ:
కరుణ, నిజాయితీ, సహనం, క్రమశిక్షణ, సమానత్వం, ప్రకృతి సంరక్షణ వంటి విలువలను రోజువారీ జీవితంలో అమలు చేయడం.

కార్తీక మహాదేవుడు.. కార్తీక దామోదరుడు!
న కార్తీక సమో మాస:
మాసాలలో కార్తీకాన్ని మించినది లేదని అర్థం. ఇది స్కాంద పురాణోక్తి.
ఈ మాసంలో మహా విష్ణువుకు కార్తీక దామోదరుడని పేరు.
ఇక, పరమశివుడు కార్తీక మహాదేవుడిగా ఈ మాసంలో పూజలందుకుంటాడు.
‘విష్ణోర్నుకం వీర్యాణి ప్రవోచమ్’ అనే విష్ణత్వ వైభవం, ‘శివతరాయచ’ అనే పరమశివ వైభవం అంటూ అంతర్యామికి చెందిన రెండు వైభవాలను వేదం వర్ణించింది.
హరిహర తత్వాల మధ్య ఉండే అన్యోన్యతను, ఏకత్వ భావనను అవగతం చేసుకోవడానికి, వారిద్దరూ ఒకటేనని సత్యాన్ని తెలుసుకోవడానికి జ్ఞానదీపం వెలిగించే మాసం కార్తీకం.
వేకువజామునే చల్లని నీటితో స్నానం చేయడం కార్తీక స్నానాల్లోని ముఖ్యమైన అంశం. కార్తీకం తరువాత ప్రవేశించే శీతాకాలానికి అనుగుణంగా శరీరాన్ని మలచడం కోసమే ఈ చన్నీటి స్నానాలను మన పెద్దలు ఆచారంగా నిర్దేశించారు.
ఒకసారి వశిష్టుడు సిద్ధాశ్రమానికి వెళ్తూ దారిలో జనక మహారాజును కలిశాడు. జనకుడు ఆయనను ఆదరించి, ప్రజలందరికీ సులభంగా పుణ్యం వచ్చే మార్గాన్ని, అందులోనూ వినగానే పుణ్యం వచ్చే మార్గం ఏదైనా ఉంటే చెప్పాలని వశిష్టుడిని అడిగాడు. అప్పుడు వశిష్టుడు జనకుడికి కార్తీక మహాత్మ్యం గురించి వివరించాడు. కార్తీక పురాణాన్ని ఎవరైనా వింటే చాలు అది చెప్పిన వారికి, విన్న వారికి పుణ్యం కలుగుతుందన్నాడు.
కార్తీక మాసంలో వన భోజనాలు చేయడం ఆనవాయితీగా వస్తున్న ఆచారం.
ఎందరో దేవతలు వనాలలో, కొండకోనల్లో వెలుస్తారు.
సుప్రసిద్ధ శైవ, వైష్ణవ క్షేత్రాలు కూడా చాలా వరకు ఇలా కొండకోనల్లో, దుర్గమారణ్యాలలో వెలసినవే.
అందువలన వనభోజనాలు చేయడం దేవతా ప్రీతికరమని ప్రతీతి.
మానవాళి మనుగడకు పత్రహరితమే కీలకమని చెప్పడంతో పాటు, వృక్షోరక్షిత రక్షిత అని పిలుపునివ్వడం కార్తీక వన భోజనాల వెనుక ఉన్న ఆంతర్యం.
విష్ణువుకు ప్రీతికరమైన ఉసిరిచెట్టు కింద పనస ఆకుల విస్తరిలో భోజనాలు చేయడం కార్తీక వన భోజనాల సంప్రదాయం. వన భోజనాల ఆంతర్యం ఏమిటంటే.. శ్రావణ, భాద్రపదాల్లో విశేషంగా వర్షాలు కురుస్తాయి. శరదృతువులో వచ్చే ఆశ్వయుజ, కార్తీక మాసాల్లో భూమి నుంచి కొత్త మొలకలు మొలకెత్తుతాయి. వన భోజనాల సమయంలో ఆయుర్వేద మూలికా వైద్యం తెలిసిన అనుభవజ్ఞులు ఈ మొక్కల ఉపయోగాన్ని, వాటి వల్ల కలిగే ఫలితాలను విశదీకరించేవారు. ప్రత్యక్షంగా చూసి తెలుసుకోవడం వల్ల చదువు సంధ్యలు లేని పామరులు సైతం వైద్య మర్మాలను వన భోజనాల సమయంలో గ్రహించగలిగే వారు. మొక్కల వల్ల ఒనగూడే ప్రయోజనాన్ని తెలుసుకోవడం వల్ల, వాటి పట్ల గౌరవంగా మసులుకునే వారు. ప్రకృతిని, వృక్షాలను ప్రేమించే లక్షణాన్ని పెంపొందించే ఉద్దేశంతో చేపట్టే కార్తీక వన భోజనాలు మనుషుల మధ్య సామరస్యానికి కూడా దోహదపడతాయి.
(దీపావళి, కార్తీక మాస శుభాకాంక్షలు)
- డాక్టర్ కుమార్ అన్నవరపు
రాజేశ్వరి అన్నవరపు

ఉత్తరాయణం
అమ్మవారి పేర్లు
తెలుగు పత్రిక అక్టోబరు సంచికలో దసరా సందర్భంగా సమస్త జగత్తునూ పాలించే శక్తిస్వరూపిణికి గల వివిధ నామాలు, ఆ నామ మహాత్మ్యం గురించి వివరించడం బాగుంది. ఏ రోజు ఏ నామం గల అమ్మవారిని పూజించాలనే వివరాలు చదివించాయి. అమ్మవారిని అలంకరించే ఆయా రూపాల్లోని ప్రత్యేకతల గురించి అందించిన వివరాలు బాగున్నాయి.
- ఆర్.కృష్ణప్రసాద్, అనిల్కుమార్, రాజా రవితేజ, టి.వెంకట్, పి.శ్రీనివాసరావు, వరప్రసాద్, కౌసల్య, నందకుమారి మరికొందరు ఆన్లైన్ పాఠకులు
మాస విశేషం
తెలుగు మాసపత్రికలో ప్రతి మాసం ‘మాస విశేషం’ ప్రచురించడం ఎంతో ఆనంద దాయకంగా వుంది. ప్రత్యేక మాసాలలో వచ్చే పండుగలు, పబ్బాలు అందరికీ తెలిసినవే కానీ 12 తెలుగు మాసాలలో ఎన్నో ప్రత్యేక రోజులు, చేయదగిన పూజలు గురించి వివరించి.. వీటిని ఆచరించే వారికి ఉపయోగకరంగా వుండేలా ఈ శీర్షికను అందిస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు తెలియచేస్తున్నాము.
- రంగనాథ్- హైదరాబాద్,
పి.రాజీవ్-విశాఖపట్నం
తిరుమల సమాచారం
తెలుగు పత్రికలో ప్రతి నెలా సంక్షిప్తంగానైనా అందిస్తున్న తిరుమల సమాచారం ద్వారా సమకాలీన సమాచారాన్ని తెలుసుకోగలుగుతున్నాం.
- రాజ్.పి., అట్లాంటా

మాసం.. విశేషం
ఆంగ్లమానం ప్రకారం పదకొండవ నెల నవంబరు. ఇది తెలుగు పంచాంగం ప్రకారం ఆశ్వయుజ- కార్తీక మాసాల కలయిక. ఆశ్వయుజ మాసంలోని కొన్ని రోజులు, కార్తీక మాసంలోని మరికొన్ని రోజులు ఈ నెలలో ఉంటాయి. ఈ ఆశ్వయుజ, కార్తీక మాసాల కలయికలోని నవంబరు మాసంలో వచ్చే ప్రధాన పర్వం- దీపావళి. ఇక కార్తీక మాసపు దీపకాంతులు లోకమంతా పరుచుకునేది ఈ నెలలోనే. నవంబరు 1, ఆదివారం నుంచి నవంబరు 9, సోమవారం వరకు ఆశ్వయుజ మాస తిథులు, ఆపై నవంబరు 10, మంగళవారం నుంచి నవంబరు 30, సోమవారం వరకు కార్తీక మాస తిథులు ఉంటాయి. ఈ నెలంతా పూజలు, వ్రతాల ప్రత్యేకమే..
అటు అమ్మ వారి పూజలకు ఆటపట్టయిన ఆశ్వయుజ మాసం.. ఇటు అయ్యవారైన శివుడికి పరమ ప్రీతికరమైన కార్తీక మాసం.. ఈ రెండింటి తిథుల కలయిక నవంబరు మాసం. నవంబరు 9 వరకు ఆశ్వయుజ మాస తిథులు.. ఆపై కార్తీక మాస తిథులు ఈ మాసంలో కొనసాగుతాయి. అటు దీపావళి వేడుక.. ఇటు కార్తీక దీపాల వెలుగుతో నవంబరు మాసం దేదీప్యమానం కానుంది. కార్తీక మాసానికే కౌముదీ మాసం అని కూడా పేరు. కౌముది అంటే వెన్నెల. పిండారబోసినట్టు ఈ నెలంతా వెన్నెల వెలుగులు పరుచుకుని ఉంటాయి. ఇక, దీపారాధన కార్తీకంలో దేదీప్యమానం అవుతుంది. భువిలో జ్యోతులుగా వెలిగే ఈ దీపాలు ఆ వెన్నెల వెలుగులకు మరింత శోభను కలిగిస్తాయి. దేవుత్తన ఏకాదశి, ఉత్పన్న ఏకాదశి, కార్తీక పూర్ణిమ, గోవర్ధన పూజ, బాలల దినోత్సవం వంటివి ఈ నెలలోని ముఖ్యమైన పండుగలు, పర్వాలు, ముఖ్య దినాలు. కార్తీక మాసం శివారాధనకు ఉద్ధిష్టమైనది. ఈ మాసంలో ప్రాత:కాలంలోనే నిద్రలేచి సముద్ర, నదీ స్నానాలు చేయడం విధాయకృత్యం. ఇలా చేయడం ద్వారా ఆ నీటిలోని లవణాలు, పోషకాలు మన ఒంటికి మేలు చేస్తాయని అంటారు. మత్స్య పురాణంలో కార్తీక మాస విశేషాల గురించి విపులంగా వివరించారు. ఈ పురాణ కథనం ప్రకారం ఈ నెలలో ఇంటి నిర్మాణం శుభకరం. ఈ మాసంలో ఇంటి నిర్మాణాన్ని ప్రారంభిస్తే ధనధాన్య లాభాలు కలుగుతాయని అంటారు. అలాగే ప్రకృతిలో మేలైన ఔషధ వృక్షమైన ఉసిరిక దైవ సమానంగా పూజలందుకునేది ఈ మాసంలోనే. ఉసిరికను దైవికంగా కొలిచి, విశిష్ట ఆహారంగా
ఈ మాసంలో తీసుకోవడాన్ని ముఖ్య నియమంగా పాటిస్తారు. శివుడితో పాటు కేశవుడికీ ఈ నెలంతా విశేషమైన పూజలు జరుగుతాయి. ఈ మాసంలో కూరలేమీ తినకుండా ఉసిరికాయ వ్యంజనంగా పులగం తిన్న వారికి, మోదుగ ఆకుల్లో భోజనం చేసే వారికి, తెల్లవారుజామునే గోపూజ చేసే వారికి అఖండమైన పుణ్యం ప్రాప్తిస్తుందని అంటారు.
ఆశ్వయుజం.. కార్తీకం.. ఈ రెండు మాసాలు కలిపి శీతాకాలపు సంధి కాలం. ఆశ్వయుజం ముగియడంతోనే వానలకు తెరపడుతుంది. కార్తీక మాసం ప్రవేశిస్తూనే శీతల గాలులు పలకరిస్తాయి. శీతాకాలానికి ఇది ఆరంభ మాసం. చలి కాలం ప్రారంభమవుతుంది. ఈ కాలంలో చలి వణికిస్తుంది. మనిషి శారీరక ఆరోగ్యం తడి-పొడి వాతావరణంతో అంతా నజ్జు నజ్జుగా ఉంటుంది. అందుకే ఈ మాసం పొడవునా మనం ఆచరించాల్సిన పద్ధతులకు సంబంధించి మన పెద్దలు వివిధ వ్రతాలు, పూజా నియమాలను ఏర్పరిచారు. ఇవి ఆరోగ్యదాయకమైనవి. వణికించే చలిలో ఇక్కలాక్కుపోయే శరీరానికి ఉత్తేజాన్ని, వేడిని కలిగించే విధంగా ఆయా వ్రత నియమాలు విధించారు. వాటిని ఆచరించడం ద్వారా, ఆ వ్రత, పూజా విధుల్లో భాగంగా భగవంతునికి వివిధ నైవేద్యాలు నివేదించడం.. తిరిగి వాటిని మహా ప్రసాదంగా స్వీకరించడం ద్వారా మనిషికి శారీరక, మానసిక ఆరోగ్యం చేకూరుతుంది. ఇక, ఆశ్వయుజ-కార్తీక మాసం విశేషాల్లోకి వస్తే..
ఆశ్వయుజ బహుళ సప్తమి
నవంబరు 1, ఆదివారం
ఆశ్వయుజ బహుళ సప్తమి నుంచి నవంబరు మాసం ఆరంభమవుతుంది. ఈనాడు మన తెలుగు పంచాంగాల ప్రకారం ఆచరించదగిన వ్రత, పూజా విధులేమీ లేవు.
ఆశ్వయుజ బహుళ అష్టమి
నవంబరు 2, సోమవారం
ఆశ్వయుజ బహుళ అష్టమినే జితాష్టమిగా కూడా వ్యవహరిస్తారు. జీమూత వాహనుడిని ఈ రోజు పూజిస్తారు. స్త్రీలకు సంతాన ప్రాప్తిని కలిగించే మహిమ గలదిగా ఈ తిథికి పేరు. సాయంకాలం ప్రదోష సమయంలో జీమూత వాహనుడిని పూజించాలని నియమం. ఈ వ్రతాచరణ ఎక్కువగా ఉత్తర భారతదేశంలో కనిపిస్తుంది. చతుర్వర్గ చింతామణిలో మంగళా వ్రతం, కృత్యసార సముచ్ఛయంలో మహాలక్ష్మీ వ్రతం ఈనాడు ఆచరించాలని రాశారు. కృత్యసార సముచ్ఛయం అనే ఈ వ్రత గ్రంథంలో ఆశ్వయుజ బహుళ అష్టమిని జీవత్పుత్రికాష్టమీ అని పేర్కొన్నారు. ఆమాదేర్ జ్యోతిషీలో దీనినే కాలాష్టమిగా వ్యవహరించారు. ఈనాటి నుంచి తిరుమల నంబి ఉత్సవారంభం.
ఆశ్వయుజ బహుళ నవమి
నవంబరు 3, మంగళవారం
ఆశ్వయుజ బహుళ నవమి నాడు రథ నవమీ వ్రతం ఆచరిస్తారు. ఈ వ్రతం గురించిన వివరాలు చతుర్వర్గ చింతామణి అనే వ్రత గ్రంథంలో ఉన్నాయి. ఇక నవమి తిథి దుర్గాదేవికి ప్రీతికరమైనది కాబట్టి ఈనాడు దుర్గాపూజ కూడా ఆచరిస్తారు.
ఆశ్వయుజ బహుళ దశమి
నవంబరు 4, బుధవారం
ఆశ్వయుజ బహుళ దశమి నాడు శ్రీనివాస మంగాపురం శ్రీ కల్యాణ వేంకటేశ్వరస్వామి వారి, హైదరాబాద్ జూబ్లీహిల్స్ శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి వార్ల పవిత్రోత్సవాలకు అంకురార్పణ జరగనుంది. శ్రీ మనవాళ మహామునుల ఉత్సవారంభం కూడా నేటి నుంచే..
ఆశ్వయుజ బహుళ ఏకాదశి
నవంబరు 5, గురువారం
ఆశ్వయుజ బహుళ ఏకాదశి తిథి నాడు శోభనుడు అనే రాజు ఏకాదశి వ్రతాన్ని ఆచరించి స్వర్గలోక ప్రాప్తి పొందాడని ప్రతీతి. ఈయన ఆచరించిన వ్రత ఫలితంగానే ఈ ఏకాదశి తిథికి రమైకాదశి అనే పేరు వచ్చిందని ఆమాదేర్ జ్యోతిషీ అనే వ్రత గ్రంథంలో ఉంది. అలాగే, మరికొన్ని వ్రత గ్రంథాలలో ఈనాడు వాల్మీకి జయంతిగా పేర్కొన్నారు. వాల్మీకి రామాయణ గ్రంథకర్త. భారతీయులకు గొప్ప ఆధ్యాత్మిక జీవన విధానాన్ని, ధర్మబద్ధ జీవనాన్ని రామాయణం ద్వారా ఈయన అందించారు. మొదట్లో కిరాతకుడైన ఈయన.. పరివర్తనతో మహర్షి అయ్యాడు. ఈయన భరతజాతికి అందించిన రామాయణ మహా కావ్యం భారతీయ సారస్వత సాహిత్యానికి తలమానికమైనది. రాముడిని ఆదర్శ పురుషుడిగా, సీత, లక్ష్మణుడు, హనుమంతుడు.. ఇంకా వివిధ పాత్రల ద్వారా మనిషి నడవడి ఎలా ఉండాలో తెలుపుతూ అత్యద్భుతమైన జీవన విధానాన్ని ఈయన ప్రబోధించారు. అందుకు కృతజ్ఞతగా ఆయనను స్మరించుకునే పుణ్య తిథి ఇది. ఈనాడు తెలుగు రాష్ట్రాలతో పాటు ఉత్తరాదిన వాల్మీకి జయంతి వేడుకలను ఘనంగా నిర్వహిస్తారు.
ఆశ్వయుజ బహుళ ద్వాదశి
నవంబరు 6, శుక్రవారం
ఆశ్వయుజ బహుళ ద్వాదశి చాలా మహిమాన్వితమైనది. అనేక విధాలుగా పవిత్రమైనది. ఈ తిథి నాడు వ్యాఘ్ర ద్వాదశి వ్రతం ఆచరించాలని స్మ•తి కౌస్తుభం, చతుర్వర్గ చింతామణి తదితర వ్రత గ్రంథాలలో ఉంది. ఈ పర్వాన్నే గుజరాతీలు ‘వాగ్ బరాస్’ (వ్యాఘ్ర ద్వాదశి)గా వ్యవహరిస్తారు. వాగ్ అంటే పెద్దపులి. బరాస్ అంటే ద్వాదశి. అక్కడి వాగ్ బరాస్ నాటికి దీపావళి మూడు లేదా తిథి సమయాన్ని అనుసరించి రెండు రోజులు ఉంటుంది. దీపావళి పండుగ గుజరాతీయులకు కొత్త సంవత్సరాది.
ఈనాడు మాళవ దేశపు స్త్రీలు గోవత్స ద్వాదశీ వ్రతం చేస్తారు. దూడతో కూడిన ఆవును పూజిస్తారు. ఈ రెండింటికీ ఉడకపెట్టని ధాన్యం పెడతారు. వాటి నుదుటి మీద ఎర్రబొట్టు ఉంచుతారు. ఆవుల వల్ల లభ్యమయ్యే పాలు, పెరుగు, నేయి మొదలైనవేవీ ఈనాడు ఈ పూజ చేసే స్త్రీలు తినకూడదని నియమం. ఈ పూజను శిశువుల క్షేమార్ధం ఆచరించాలని అంటారు.
ఇక, ఆశ్వయుజ బహుళ ద్వాదశి ‘ధన్వంతరి జయంతి’గా కూడా ప్రసిద్ధి. ధన్వంతరి గొప్ప వైద్య విద్యావేత్త. అతని ప్రాదుర్భావాన్ని గురించి రెండు మూడు కథలు వ్యావహారికంలో ఉన్నాయి. పాల కడలి నుంచి ఒక చేత్తో జలగ, మరో చేత్తో అమృతభాండం (కుండ) పట్టుకుని విష్ణుమూర్తియే ధన్వంతరిగా అవతరించాడని ఒక కథ.
ధన్వంతరి కలశంతో పుట్టాడు. అప్పుడు విష్ణువు ఆయనతో నీవు అబ్జుడవనే పేరు పొందాలని సూచించాడు. దీంతో ధన్వంతరి ‘తండ్రీ! నీ కుమారుడైన నాకు యజ్ఞ భాగం ఇప్పించే ఏర్పాటు చేయవలసింది’ అని విష్ణువును ప్రార్థించాడు. ఆ ప్రార్థనకు విష్ణుమూర్తి- ‘య్ఞ భాగములు ఇది వరకే ఎవరికి వారికి నిర్దిష్టమై ఉన్నాయి. కాగా, నీ కోసం ఇప్పుడు కొత్తగా ఏర్పాటు చేయడానికి వీలులేదు. రెండవ ద్వాపర యుగంలో నీకు పెద్ద పేరు వస్తుంది. అప్పుడు యజ్ఞకర్తలు నిన్ను ఉద్దేశించి చాతుర్మంత్రములతో కొలుస్తారు’ అని పలికాడు.
రెండవ ద్వాపర యుగంలో దీర్ఘతపుడు అనే వాడు పుత్రుల కోసం అబ్జుడినుద్దేశించి తపస్సు చేశాడు. అప్పుడు ధన్వంతరి ప్రత్యక్షమై ‘నేనే నీ కడుపున కొడుకుగా పుట్టుచున్నాను’ అని చెప్పాడు. అలాగే, ఆయన ఆశ్వయుజ బహుళ ద్వాదశి రోజున ధన్వంతరిగా జన్మించాడు. పెరిగి పెద్దవాడైన తరువాత భరద్వాజుడికి శిష్యుడయ్యాడు. అతని వద్ద ఆయుర్వేద విద్యను నేర్చుకున్నాడు. దివోదాసు పేరుతో కాశీకి రాజయ్యాడు.
ఇదంతా బ్రహ్మాండ పురాణంలో ఉన్న ధన్వంతరి గాథ. ధన్వంతరి అమృత కలశంతో జన్మించాడని, ఆ కలశంలోని అమృతం సేవించడం చేత అన్ని విధాలైన రోగాలు నశించాయని ఐతిహ్యం.
ధన్వంతరి జయంతి నాడు ఆయనను పూజించే వారికి రోగ భయం ఉండదు.
ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశి
నవంబరు 7, శనివారం
ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశి.. ధన త్రయోదశి తిథి. ఇంకా ఈనాడు గో త్రిరాత్ర వ్రతం చేస్తారని చతుర్వర్గ చింతామణి చెబుతోంది. ఆమాదేర్ జ్యోతిషీ అనే గ్రంథంలో ఈ తిథిని ‘ధన త్రయోదశి’గా పేర్కొన్నారు. ఈ పర్వాన్నే గుజరాతీలు ‘ధన్తేరాస్’ అంటారు. త్రయోదశి అనగా పదమూడో తిథి. పదమూడు మంచి అంకె కాదని పాశ్చాత్యుల విశ్వాసం. మనకు మాత్రం పదమూడో తిథి మంచి రోజు. ధన త్రయోదశిని గుజరాతీలు, మహారాష్ట్రీయులు గొప్పగా నిర్వహించుకుంటారు.
ఈనాడు వారు ఇళ్లను శుభ్రం చేస్తారు. అలికి, కడిగి, రంగురంగుల ముగ్గులు పెడతారు. వీధి వాకిలిలో కూడా రంగుల ముగ్గులు పెడతారు. శుచిగా ఉండే ఇంటికి లక్ష్మీదేవి వస్తుందని వారి విశ్వాసం. ఈనాటి నుంచీ దీపాలు వెలిగించడం ప్రారంభమవుతుంది. ఈనాడు అభ్యంగన స్నానం చేయాలి. మంచి బట్టలు కట్టుకుని సుగంధ ద్రవ్యాలు రాసుకుని ధనపూజ ఆచరించాలి. ఇంట్లో ఉన్న బంగారు వస్తువులను, వెండి వస్తువులను పాలతో కడుగుతారు. శుభ్రం చేసి వాటిని పూజ చేసే చోట ఉంచుతారు. ఈనాడు షావుకార్లు తమ డబ్బు నిల్వ సరిచూసుకుని లక్ష్మీపూజ చేస్తారు.
ఈ పండుగకు యమలోకంలోని పితరులు కూడా తమ పూర్వ గృహాలకు తిరిగి వస్తారని మాళవ దేశస్తుల నమ్మిక. ఈ కారణంగా వారు పితరులను ఆహ్వానిస్తూ ధన త్రయోదశి సాయంకాలం వేళ తమ ఇంటి ముందు రోడ్డు మీద దక్షిణ దిక్కుగా దీపం ఉంచు తారు. తమ ఇంటికి వచ్చే పితరులకు అది దారి చూపిస్తుందని విశ్వాసం. ఈనాడు ఇంటిలో గదికి ఒక దీపమైనా ఉంచుతారు. ఇంటిలో దీపాలు స్త్రీలు పెడతారు. రోడ్డు మీద దక్షిణ దిక్కుగా పెట్టే దీపం తల్లిదండ్రులు లేని ఇంటి యజమాని మాత్రమే పెడతాడు. ఇంటి యజమానికి తల్లిదండ్రులు ఉంటే ఈ దీపం అసలు పెట్టనే పెట్టరు.
ఆశ్వయుజ బహుళ చతుర్దశి
నవంబరు 8, ఆదివారం
తెలుగు పంచాంగాల ప్రకారం చతుర్దశి, దీపావళి అమావాస్య తిథులు ఈ రోజే వచ్చాయి. ముందుకు చతుర్ధశి తిథి విశేషాల్లోకి వెళ్తే.. ఏ చతుర్దశి నాటి అభ్యంగన స్నానం వల్ల, దీపదానం వల్ల, యమ తర్పణం వల్ల మానవులు తమకు నరకం లేకుండా చేసుకుంటారో దానికి నరక చతుర్దశి అని పేరని కొందరు అంటారు.
నరక చతుర్దశికి ‘ప్రేత చతుర్దశి’ అనే పర్యాయ నామం కూడా ఉంది. ఈనాడు నరక విముక్తి కోసం యమధర్మరాజును ఉద్దేశించి దీపదానం చేయాలని వ్రత చూడామణి అనే గ్రంథంలో ఉంది. గుజరాతీలు నరక చతుర్దశిని కాలచౌదశ్ అంటారు. సంస్క•తంలో కాళ చతుర్దశి, అంటే అంధకారపు చతుర్దశి అని అర్థం.
నరకలోక వాసులకు పుణ్యలోక ప్రాప్తి కలిగించడానికి చేసే ఉత్సవ మనీ, తమకు నరకలోక ప్రాప్తి లేకుండా చేసుకునే కార్యకలాప దినమనీ నరకలోక భయం లేకుండా చేసుకునే చతుర్దశి అని నమ్మకం. చతుర్దశి నాడు ఎవరు నరకలోక వాసులకై దీపాలు వెలిగిస్తారో వారి పితృదేవతలు అంతా నరకం నుంచి స్వర్గానికి వెళ్తారని పురాణ వాక్కు. ఈ తిథి నాడు చీకటి ఉండగానే, అంటే తెల్లవారకుండానే అభ్యంగన స్నానం చేయాలి. వేకువజామున తైలాభ్యంగం చేసుకుని యమతర్పణం చేసిన వారికి యమ దర్శనం లేదని శాస్త్ర వచనం.
అలాగే, ఈనాడు స్నానానికి ఉపయోగించే నీటిని ఉత్తరేణి, తగిరిస చెట్ల కొమ్మలతో కలియబెట్టాలి. అలా కలిపిన జలంలో విద్యుత్తు ఉత్పాదమవుతుంది. పైగా ఆయా ఓషధుల సమ్మేళనం చేత ఆ జలంలో రసాయనికమైన మార్పులు వస్తాయి. అటువంటి నీటిని పోసుకోవడం ఆరోగ్యప్రదం. స్నానం చేస్తూ ఉండగా తలచుట్టూ దీపం తిప్పడం, ఆపై టపాకాయలు కాల్చడం తెలుగునాట సంప్రదాయం.
సూర్యుడు రాకుండా చంద్రోదయ కాలాన శాస్త్రోక్తంగా ఈనాడు చేసే స్నానం వల్ల నరక బాధలు లేకుండా కాపుదల అవుతుంది. నరకం నుంచి తప్పించినందుకు నరకస్వామి అయిన యముడికి ఆ మీద తర్పణం చేయాలి. ఆ సమయంలో ఉత్తరేణి ఆకుల్ని తలపై ఉంచుకోవాలి. ఇది నెలలో పద్నాలుగవ తిథి. కాబట్టి యుముడిని పద్నాలుగు నామాలతో అర్చించాలి. దక్షిణాభిముఖంగా కూర్చోవాలి. ఒక్కో నామాన్ని ఉచ్ఛరిస్తూ తిలలతో కూడిన •లాంజలులు మూడేసి విడవాలి.
నరక చతుర్దశి నాడు తినవలసిన ఆహార విషయమై మన పెద్దలు కొన్ని నియ మాలు ఏర్పరిచారు. తిలలతో అనగా నువ్వులతో వండిన పిండి వంటలు ఈనాడు తప్పక తినాలి. మినుములతో చేసిన పదార్థాలు, ప్రేత చతుర్దశి నాడు మాష పత్ర భక్షణం చేయాలని అంటారు. అలాగే, అప్పాలు, కూరలు బాగా తినాలని నియమం.
నరక చతుర్దశి నాడు సాయంకాలం ప్రదోష కాలంలో దీపదానం చేయాలి. దేవాలయాల్లో, మఠాల్లో దీపపంక్తులు ఉంచాలి. లక్ష్మీకాములైన మానవులు ఈనాడు, దీపావళి నాడు, కార్తీక శుద్ధ పాడ్యమి నాడు దీప ప్రదానం విధిగా చేయాలి.
కాగా, ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశి- చతుర్దశి తిథుల నడిమి కాలంలో శ్రీకృష్ణుడు నరకాసురుడిని సంహరించిన సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని ఏటా నరక చతుర్దశి పండుగ జరుపుకోవడం ఆచారమైంది. అయితే, నరక చతుర్దశికి నరకాసురుడికి సంబంధం లేదని అంటారు. ఇక, చతుర్దశి ఘడియల్లోనే దీపావళి అమావాస్య జరుపుకోవాలని పంచాంగాలు సూచిస్తున్నందున దీపావళి విశేషాలు కూడా తెలుసుకుందాం..
ఆశ్వయుజ కృష్ణ అమావాస్యను దీపావళి అమావాస్య అంటారు. కానీ, పంచాంగాల ప్రకారం చతుర్దశి నాడే దీపావళిగా పేర్కొన్నారు. దీపమాలికలతో లక్ష్మికి నీరాజనం ఇచ్చే దినం కావడం చేత దీనికి దీపావళి అనే పేరు వచ్చింది. నరకలోక వాసుల కోసం దీప + ఆవళి కల్పించే దినం కాబట్టి దీపావళి అయ్యింది. హిందూమత సంస్క•తికి, సంప్రదాయానికి దీపావళి పర్వం ఒక చిహ్నం.
రాక్షస రాజైన బలి చక్రవర్తిని విష్ణువు పాతాళానికి అణగదొక్కిన దినం కావడం చేత ఇది ఒక మహోత్సవ దినంగా పరిగణనలో ఉంది.
శ్రీరాముడు పట్టాభిషిక్తుడైన దినం కాబట్టి మహోత్సవం నిర్వహించడం ఆనవాయితీ అయ్యింది.
విక్రమ శక స్థాపకుడైన విక్రమార్క చక్రవర్తి పట్టాభిషేకం పొందిన దినం.
లక్ష్మీదేవి ఈనాడు భూలోకానికి దిగి వచ్చి ఈనాడు ఇల్లిల్లూ తిరుగు తుందని ప్రజల విశ్వాసం. కాబట్టి ఇల్లు, లోగిలిని శుచిగా ఉంచాలి. మధ్నాహ్నం పిండివంటలతో భోజనం, భోజనానంతరం జూదం ఆడటం, లక్ష్మీదేవి తమ ఇంటికి రావడానికి దారి చూపే దీపాలు..ఇవీ నేటి విధాయకృత్యాలు.
మహారాష్ట్ర, గుజరాత్లలో దీపావళి ఐదు రోజుల పర్వం. దీపావళి అనగా దీపాల సమూహమని అర్థం.
ఈనాడు విష్ణుమూర్తి బలి చక్రవర్తిని పాతాళ లోకంలోకి అణచివేసి అతని కారాగారంలో ఉన్న దేవతలను విడుదల చేశాడు. అలా విడుదల చేసిన ఆ దేవతల్ని ఆయన లక్ష్మితో పాటు క్షీరసాగరానికి తీసుకువెళ్లాడు. ఆ దేవతలు చాలా కాలం అక్కడే ఉండి పోయారు. దేవతలు బలి ఖైదు నుంచి విడుదలై లక్ష్మితో క్షీరసాగరానికి చేరి పొందిన ఆనంద దినాలకు స్మారకంగా ఈ పండుగ ఏర్పడింది. ఈ పండుగ లక్ష్మికి అత్యంత ప్రీతికరమైనది. కావునే దీపావళి పర్వ సందర్భంలో లక్ష్మీపూజ ప్రధాన కార్యమై ఉంటుంది. మట్టి ప్రమిదల్లో దీపాలు వెలిగించడం పుణ్యప్రదం. నెయ్యి లేక నూనె, పత్తితో చేసిన ఒత్తితో దీపం వెలిగించాలి. దీపావళి పండుగకు వెలుతురు ఇచ్చే, చప్పుడు చేసే, బాణ సంచా కాల్చడం సంప్రదాయం.
మహాలయ పక్షంలో స్వర్గం నుంచి దిగి వచ్చి భూలోకంలో తిరుగుతూ ఉండే పితరులు ఈనాడు తిరిగి పితృలోకానికి ప్రయాణమై వెళ్తారు. వారికి వెలుతురు చూపడం నిమిత్తం నరకలోక వాసులు చేతులతో కాగడాలు పట్టుకుని ఆకాశం వైపు చూపాలని శాస్త్ర వచనం. ఆ కాగడాలే నేడు దీపావళి పండుగలో మతాబులు, ఇతర టపాసులు కాల్చడంగా మారింది. ఇక, చప్పుడు చేసే టపాకాయల విషయం గురించి తెలుసుకుందాం. దీపావళి నాటి రాత్రి లక్ష్మీపూజ చేసిన అనంతరం నిద్రపోకుండా ఉండి అర్ధరాత్రి అయిపోయాక చేటల మీద కర్రలు కొట్టి, డిండిమం అనే వాద్యాలు వాయించి ఆ లక్ష్మిని వీధుల వెంట సాగనంపాలని శాస్త్ర వచనం. ఆ వాద్య ధ్వనులే ఇప్పుడు టపాకాయలు కాల్చడంగా మారింది. అయితే, నరకాసురుని చావుకి సంతోషించి భూలోకంలోని వారు బాణసంచా కాలుస్తున్నారనే విశ్వాసం ప్రస్తుతం వ్యావహారికంలో ఉంది.
అసలు ఈ సరకాసురుడు ఎవరో తెలుసుకుందాం.
భూదేవి కొడుకు నరకాసురుడు. అతని కోసం భూదేవి తన భర్త అయిన విష్ణుమూర్తిని వేడి వైష్ణవాస్త్రాన్ని తెచ్చింది. నరకుడు చనిపోయాక ఆ వైష్ణవాస్త్రం అతని కొడుకైన భగదత్తుడి వశమైంది. భారత యుద్ధంలో భగదత్తుడు కౌరవుల పక్షం వహించాడు. ఆ యుద్ధంలో అతను వైష్ణవాస్త్రాన్ని అర్జునుడి మీద ప్రయోగించాడు. అది మెరుస్తూ, ఉరుముతూ అర్జునుడి మీదికి రాసాగింది. పార్థసారథి అయిన కృష్ణుడు ఇది చూసి అర్జునుడికి అడ్డంగా నిలబడ్డాడు. ఆ వైష్ణవాస్త్రాన్ని నిలువరించేందుకు తన కుడి చేతిని ముందుకు చాచాడు. దీంతో వైష్ణవాస్త్రం నిస్తేజమైపోయింది. అతని కంఠ ప్రదేశాన్ని చుట్టి చుట్టి చల్లారిపోయింది. నక్షత్రాల వలే మిణుకు మిణుకుమనే పూలగుత్తులతో శ్రీకృష్ణుడి మెడలో వేలాడింది. ఇది స్ఫురింప చేయడానికే దీపావళి నాడు బొగ్గు పొడి, ఉప్పురాళ్లు కలిపి ముతకగుడ్డలో చుట్టి, నిప్పు ముట్టించి వీధుల్లో తిప్పుతారు. ఇవి నిప్పురవ్వలు రాలుస్తూ వైష్ణవాస్త్రం మాదిరిగా తిరుగుతాయి.
ఇక, దీపావళితో బలి చక్రవర్తికి గల సంబంధాన్ని చూద్దాం. ఈ తిథి నాడే విష్ణువు రాక్షస రాజైన బలి చక్రవర్తిని మూడు అడుగుల నేల అడిగి, అతనిని పాతాళానికి అణచివేశాడు. మహాబలి అనే రాక్షసరాజు పీడ విరగడ కావడంతోటే జనులు సంతోషించారు. ఆ సంతోషంలో తలంటి పోసుకున్నారు. కొత్తబట్టలు కట్టుకున్నారు. దీపాలు వెలిగించారు. టపాకాయలు కాల్చారు. మధురమైన పిండివంటలు అపురూపమైనవి ఆరగించారు. జనులతో పాటు బలి అనుచరులు పాతాళానికి వెళ్లిన తమ ప్రభువు ఆత్మకు శాంతిని కోరి స్నానం చేసి పూజాభావంతో దీపాలు వెలిగించారు. ఈ విధంగా సర్వేసర్వత్రా నాడు దీపాలు వెలిగాయి. బలి చక్రవర్తికి ప్రీతిదాయకంగా ఇట్లా దీపావళి ఆరంభమైనది. నాటి నుంచి ఈ పండుగ ప్రచారంలోకి వచ్చింది.
నరక చతుర్దశి నాడు కానీ, దీపావళి అమావాస్య నాడు కానీ స్వాతీ నక్షత్రం వస్తే ఉత్తమ యోగమని మన పెద్దలు అంటారు.
దీపావళి నాటి రాత్రి చేసే లక్ష్మీపూజ పుణ్యప్రదమైనది. ఈనాడు లక్ష్మీదేవి భూలోకానికి దిగి వచ్చి ఇల్లిల్లూ తిరుగుతుందని, శుభ్రంగా ఉన్న ఇంటిలో తన కళను ఉంచి వెళ్తుందని విశ్వాసం. అందుచే భారత స్త్రీలు ఈనాడు తమ ఇళ్లను శుభ్రం చేస్తారు. పగిలిపోయిన, పనికిరాని వస్తువులను తీసిపారేస్తారు. లక్ష్మీ విగ్రహానికి పూజ చేస్తారు. ఆమె విగ్రహం ముందు తమ ఇంట్లో ఉన్న బంగారపు వస్తువులు, నగలు, నాణేలు ఉంచుతారు.
లక్ష్మీపూజ అనంతరం ఆనాటి రాత్రి ఇక నిద్రపోకూడదు. జూదం మొదలైన క్రీడలతో పర్యాప్తులూ మేలుకొని ఉండాలని శాస్త్ర వచనం. ఇలా పవిత్రంగా పూజ జరిగింది కాబట్టి లక్ష్మి ప్రసన్నురాలై ఆ ఇంట ప్రవేశిస్తుంది. లక్ష్మి ప్రవేశించిన ఇంటిలో అలక్ష్మికి స్థానం లేదు. కాబట్టి అక్కడి నుంచి అలక్ష్మి వెళ్లిపోతుంది.
దీపావళి అమావాస్య మొదలు నెల రోజులు అనగా, మళ్లీ అమావాస్య వరకు ఇంటి వెలుపల ఆకాశదీపం ఉంచే వారికి అనంత పుణ్యమని శాస్త్ర వచనం.
మన పెద్దలు కొన్ని పండుగలకు కొన్ని కొన్ని ఆకులకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. ఆ రుతువుకు ఆ ఆకుల వాడకం ఆరోగ్యదాయినిగా ఉంటుంది. చైత్రశుద్ధ పాడ్యమి నాడు వేప పువ్వు, చైత్ర శుద్ధ అష్టమి నాడు అశోక కలికా ప్రాశనం, మకర సంక్రాంతికి బూడిద గుమ్మడి ఆకులు, రథసప్తమికి చిక్కుడాకులు, దీపావళి నాడు మాష పత్రాల (మినప ఆకులు)కు మన పెద్దలు పెద్దపీట వేశారు.
ఆశ్వయుజ బహుళ అమావాస్య
నవంబరు 9, సోమవారం
తెలుగు పంచాంగాల ప్రకారం ఈనాడు కేదార గౌరీ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. ఈనాటి నుంచే ఆకాశదీపారంభమని పేర్కొన్నారు.
కార్తీక శుద్ధ పాడ్యమి
నవంబరు 10, మంగళవారం
కార్తీక శుద్ధ పాడ్యమి.. కార్తీక మాసారంభ తిథి. స్మ•తి కౌస్తుభం అనే వ్రత గ్రంథంలో పేర్కొన్న ప్రకారం.. ఈనాడు అన్నకూటము, గోవర్ధన ప్రతిపదము, అభ్యంగము, లక్ష్మీపూజ, ద్యూతము, గోవర్ధన పూజ, అన్నకూటోత్సవ అపరాహ్ణే మార్గపాలీ బంధనం వంటి వ్రత విధులు ఆచరించాలి. అలాగే, ‘గదాధర పద్ధతి’ అనే గ్రంథంలో- ఈనాడు బలిరాజోత్సవం, ద్యూతమ్, బలిప్రతిపత్, ద్యూత ప్రతిపత్ వ్రతాలు చేయాలని ఉంది. ‘పురుషార్థ చింతామణి’ అనే వ్రత గ్రంథం ప్రకారం.. ఈనాడు భాస్కర కృచ్ఛ వ్రతం ఆచరించాలి. అంటే మొదటి ఐదు రోజుల పాటు అన్నం, తరువాత ఐదు రోజులు పెరుగు అన్నం తిని ఏకాదశి నాడు ఉపవాసం ఉండటం వ్రత విధి. కార్తీక శుద్ధ పాడ్యమిని బలి పాడ్యమి అని కూడా అంటారు. బలి చక్రవర్తికి ప్రీతికరమైన పాడ్యమి ఇది. దీనికి ముందు వచ్చే ఆశ్వయుజ మాసంలో వచ్చే నరక చతుర్దశి, అమావాస్యల మాదిరిగానే ఈనాడూ అభ్యంగన స్నానం చేసి దీపావళి ఉత్సవం నిర్వహించడం కొన్ని ప్రాంతాలలో ఆచారంగా ఉంది.
కార్తీక శుద్ధ విదియ
నవంబరు 11, బుధవారం
కార్తీక శుద్ధ విదియ నాడు భగినీ హస్త భోజన పర్వం. ఈ పర్వం విశేషాల్లోకి వెళ్తే.. ఈ తిథిని యమ ద్వితీయగానూ వ్యవహరిస్తారు. ఈనాడు యముడిని పూజించాలి. సోదరి ఇంట భోజనం చేయాలి. ఈ పక్రియనే భగినీ హస్త భోజనం అంటారు. మన సంప్రదాయంలో అన్నాచెల్లెళ్ల అనుబంధానికి అద్దం పట్టే పర్వాల్లో రెండు ముఖ్యమైనవి. ఒకటి- రాఖీ పూర్ణిమ. రెండవది- భగినీ హస్త భోజనం. సోదరీ సోదరుల ఆప్యాయత, అనుబంధాలకు అద్దం పట్టే ఒక సంప్రదాయమే భగినీ హస్త భోజనం. భగిని అంటే సోదరి. ఆమె సోదరుడికి స్వయంగా తన చేత్తో వండి పెట్టే భోజనం కనుక భగినీ హస్త భోజనం అయ్యింది. కార్తీక శుద్ధ విదియ, అంటే దీపావళి వెళ్లిన రెండవ నాడు ఈ వేడుకను నిర్వహిస్తారు. ఈనాడు అన్నదమ్ములు తమ సోదరీమణుల ఇళ్లకు వెళ్లి, బహుమానాలు ఇచ్చి, వారి చేతి వంట తిని వారి చేత తిలకం దిద్దించుకుంటారు. పురాణ కథ ప్రకారం.. యమధర్మరాజు సోదరి యమున. ఆమె వివాహమై వెళ్లాక తన సోదరుడిని తన ఇంటికి ఎన్నోసార్లు పిలుస్తుంది. కానీ, యమధర్మరాజు వెళ్లలేకపోయాడు. చివరకు ఒకసారి కార్తీక మాస విదియ రోజున యమున ఇంటికి యముడు వెళ్తాడు. సోదరుడు వచ్చిన సంతోషంతో యమున సంతోషంగా పిండివంటలు చేసి సోదరుడికి పెడుతుంది. చాలా రోజుల తరువాత కలుసుకోవడంతో యముడు, యమున సంతోషిస్తారు. ఆ సంతోషంతో యముడు ఏదైనా కోరుకొమ్మని యమునతో చెబుతాడు. దీంతో ఆమె కార్తీక శుద్ధ విదియ నాడు లోకంలో ఎక్కడైనా సరే, తన సోదరి ఇంటికి వెళ్లి భోజనం చేసిన సోదరులకు ఆయురారోగ్యాలను ప్రసాదించాలని యమున కోరుతుంది. యముడు సంతోషించి, అలా వేడుక జరుపుకునే వారికి అపమృత్యు దోషం (అకాల మరణం) లేకుండా ఉంటుం దని, ఆ సోదరి సౌభాగ్యవతిగా ఉంటుందని వరాలిచ్చాడు. అందువల్లనే భగినీ హస్త భోజన విధి ఆచరణలోకి వచ్చింది.
కార్తీక శుద్ధ విదియ నాడు చంద్రార్ఘ్య దానం తప్పక చేయాలని అంటారు. శుక్ల విదియ నాడు చంద్రుడు చిన్నగా కనిపిస్తాడు. కాగా, కార్తీక శుద్ధ పాడ్యమి నాడు పూజలు అందుకునే బలి చక్రవర్తి విదియ నాడు తిరిగి పాతాళానికి వెళ్లిపోతాడు. కాబట్టి ఈనాడు విధాయకంగా బలికి వీడ్కోలు పూజలు నిర్వహించాలి. అలాగే తాహతును బట్టి దాన ధర్మాలు నిర్వహించాలి.
కార్తీక శుద్ధ తదియ
నవంబరు 12, గురువారం
కార్తీక శుద్ధ తదియ తిథిని ‘సోదరి తృతీయ’ అని కూడా అంటారు. చతుర్వర్గ చింతామణి అనే గ్రంథంలో ఈనాడు వైష్ణవ కృచ్ఛ వ్రతం చేయాలని ఉంది. అలాగే ఈనాడు విష్ణు గౌరీ వ్రతం ఆచరించాలని కూడా అందులో రాశారు. లక్ష్మీదేవిని యథాశక్తి పూజించి, ముత్తయిదువులను పిలిచి మంగళ ద్రవ్యాలతో వారిని గౌరవించి, వారికి భోజనం పెట్టాలి. అలాగే మరికొన్ని వ్రత గ్రంథాలలో ఉన్న ప్రకారం- ఈనాడు త్రిలోచన గౌరీ వ్రతం చేయాలని నియమం విధించారు. అయితే, వ్రతాలన్నిటి కంటే సోదరి తృతీయ పర్వంగానే ఈ తిథి మిక్కిలి ప్రసిద్ధి చెంది ఉంది. ఈనాడు సోదరి సోదరుడిని, సోదరుడు సోదరిని పరస్పరం గౌరవించుకుంటారు. అందుకే దీనికి ‘సోదరి తృతీయ’ అనే పేరు వచ్చింది.
కార్తీక శుద్ధ చతుర్థి
నవంబరు 13, శుక్రవారం
దీపావళి అమావాస్య తరువాత వచ్చే కార్తీక శుక్ల చవితి నాగుల చవితి పర్వదినం. ఇది ఆంధప్రదేశ్లో ఎక్కువ ఆచరణలో ఉన్న తిథి పర్వం (కొందరు శ్రావణ శుద్ధ చతుర్థి నాడు నాగుల చవితిని జరుపుకుంటారు. ముఖ్యంగా తెలంగాణలో). ఈనాడు గోదావరి తీర ప్రాంతాల్లో నాగ పూజలను చేస్తారు. నాగుల చవితిగా వ్యవహరించే ఈనాడు పాముల పుట్టలలో ఆవు పాలు పోస్తారు. చలిమిడి, చిమ్మిలి (నువ్వులతో చేసే పదార్థం), అరటిపండ్లు, తాటి బుర్రగుజ్జు, తేగలు మొదలైనవి ఈనాటి నివేదన ప్రసాదాలు. ఈ సందర్భంగా పాముల పుట్ట వద్ద దీపావళి నాడు మిగిలిన మతాబులు, కాకరపువ్వొత్తులు, టపాసులు కాలుస్తారు. చిన్న పిల్లలు, యువతులకు ఆనందాన్ని పంచే పర్వమిది. భారతీయులలో చాలామంది ఇలవేల్పు సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి. ఈయనే స్కందుడు, కుమారస్వామిగానూ ప్రసిద్ధి. నాగుల చవితి నాడు సుబ్రహ్మణ్యేశ్వర స్వామి రూపంలో పూజలందుకునేది ఈయనే. ఇంకా, ఈనాడు నాగవ్రతం చేయాలని చతుర్వర్గ చింతామణి చెబుతోంది. కార్తీక శుద్ధ పంచమి నాడు జయపంచమి, శాంతి వ్రతాలు ఆచరించాలని కూడా ఆ గ్రంథంలో ఉంది. ఈ తిథి మొదలు వరుసగా ఏడు రోజులు క్రమం తప్పకుండా రోజూ ‘యవాగుయావక శాకదధి క్షీరఘృత జలనామాహార’ అనే వ్రతాన్ని ఆచరించాలని అంటారు.
కార్తీక శుద్ధ పంచమి
నవంబరు 14, శనివారం
కార్తీక శుక్ల పంచమి తిథి నాడు జయ పంచమి, జ్ఞాన పంచమి విధులు నిర్వర్తించాలని ఆయా వ్రత గ్రంథాలలో ఉంది. కార్తీక శుద్ధ పంచమినే నాగపంచమి అని కూడా అంటారు. జైనులు ఈనాడు తమ ఇళ్లలోని పాత పుస్తకాలను దులిపి, శుభ్రం చేసుకుని తిరిగి వాటిని యథా స్థానంలో ఉంచుతారు.
కార్తీక శుద్ధ షష్ఠి
నవంబరు 15, ఆదివారం
కార్తీక శుద్ధ షష్ఠి కుమారస్వామి (సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరుడు)ని పూజించడానికి ఉద్ధిష్టమైనది. చతుర్వర్గ చింతామణి అనే వ్రత గ్రంథంలో ఈనాడు స్కంధ షష్ఠి వ్రతం ఆచరించాలని ఉంది. ఈ తిథి నుంచి వరుసగా మూడు రోజుల పాటు మూడు రాత్రులు పాలు తాగి ఉపవాసం ఉండాలి. ఈ విధంగా వ్రతం ఆచరించడాన్ని మహేంద్ర కృచ్ఛ వ్రతమనీ అంటారు. అలాగే, ఈనాడు మనవాళ మహాముని తిరు నక్షత్ర తిథి కూడా. కార్తీక శుక్ల షష్ఠి.. మహా షష్ఠి పర్వంగా ప్రసిద్ధి. ఈనాడు వహ్ని పూజ చేయాలని అంటారు. ఈ తిథిని స్కంద షష్ఠిగానూ, సూర్య షష్ఠిగానూ కూడా వ్యవహరిస్తారు.
కార్తీక శుద్ధ సప్తమి
నవంబరు 16, సోమవారం
కార్తీక శుద్ధ సప్తమి తిథిని భాను సప్తమిగా వ్యవహరిస్తారు. ఇది సూర్య సంబంధమైన తిథి. కాబట్టి సూర్యనారాయణుడిని ఆరాధించడానికి ఇది విశేషమైన రోజు. ఇంకా ఈనాడు కల్పాదిగా కూడా వ్యవహరిస్తారు. అలాగే, శాక సప్తమీ వ్రతం కూడా ఆచరిస్తారు. లక్ష్మీప్రద వ్రతం కూడా ఆచరించే సంప్రదాయం కొన్ని ప్రాంతాలలో ఉంది. నీరు, బిల్వ దళాలు, పద్మాలు, తామర తూళ్లు మాత్రమే తీసుకుని ఈ వ్రతాన్ని ఆచరించాలని ఆయా వ్రత గ్రంథాలలో ఉండటాన్ని బట్టి ఇది చాలా కఠిన నియమాలతో కూడిన వ్రతమని అర్థమవుతోంది.
కార్తీక శుద్ధ అష్టమి
నవంబరు 17, మంగళవారం
కార్తీక శుక్ల అష్టమి నాడు గోపూజ చేయడం కొన్ని ప్రాంతాలలో ఆచారంగా ఉంది. ఈనాడు గోపూజ చేయడం మిక్కిలి పుణ్యప్రదమని ఆయా వ్రత గ్రంథాలలో ఉంది. స్మ•తి కౌస్తుభంలో ఈ వ్రత నియమాల గురించి వివరించారు. అలాగే, ఈనాడు గోపాష్టమి నిర్వహించే ఆచారం కూడా కొన్ని ప్రాంతాలలో ఉంది. దుర్గాష్టమి వ్రతాన్ని కూడా ఈనాడు ఆచరిస్తారు.
కార్తీక శుద్ధ నవమి
నవంబరు 18, బుధవారం
కార్తీక శుక్ల నవమి.. మన పంచాంగాల ప్రకారం ‘కృత యుగాది’ దినం. యుగాలలో కృతయుగం శ్రేష్ఠమైనది. దీని కాల పరిమితి 17,28,000 మానవ సంవత్సరాలు. అలాగే ఈనాడు నదీ, సముద్ర స్నానం చేయడం గొప్ప ఫలాన్ని ఇస్తుందని శాస్త్ర వచనం. ఆమాదేర్ జ్యోతిషీ అనే గ్రంథంలో మాత్రం- ఈనాడు దుర్గా నవమి ఆచరించాలని ఉంది. తిథి తత్వం అనే మరో గ్రంథం ప్రకారం- ఈనాడు చండీపూజ చేయాలని ఉంది. ఇవి రెండూ అమ్మవారి ఆరాధనకు సంబంధించినవే కావడం విశేషం. మొత్తానికి మన పంచాంగ కాలమే ప్రమాణం కాబట్టి ఈనాటి తిథిని కృత యుగాదిగానే ఆచరించాలి.
కార్తీక శుద్ధ దశమి
నవంబరు 19, గురువారం
కార్తీక శుక్ల దశమి నాడు సార్వభౌమ వ్రతం, రాజ్యాప్తి దశమి వ్రతం వంటివి ఆచరించాలని చతుర్వర చింతామణి అనే వ్రత గ్రంథంలో ఉంది.
కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశి
నవంబరు 20, శుక్రవారం
విష్ణువుకు అత్యంత ప్రీతికరమైన తిథి కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశి. ఆషాఢ మాసంలో వచ్చే ఆషాఢ శుద్ధ ఏకాదశితో ప్రారంభమయ్యే చాతుర్మాసం కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశితో ముగుస్తుంది. మొత్తం ప్రతి పదిహేను రోజులకు ఒకసారి వచ్చే ఏకాదశుల్లో ఆషాఢ శుద్ధ ఏకాదశి, కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశి విశిష్టమైనవి. అత్యంత ప్రశస్తమైనవి. ఆషాఢ శుద్ధ ఏకాదశిని శయన ఏకాదశి అని కూడా అంటారు. అంటే, ఆనాడు పాల సముద్రంలో శేష తల్పంపై విష్ణువు నిద్రకు ఉపక్రమిస్తాడు. అప్పటి నుంచి తిరిగి కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశి నాడు నిద్ర లేస్తాడు. అందుచేత, విష్ణువు నిద్రలేచిన దినం కాబట్టి కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశిని ప్రబోధిన్యేకాదశి అని, దేవుత్తని ఏకాదశి అని కూడా అంటారు. ఈనాడు కాయ ధాన్యాలతో చేసిన ఆహారం ఏదీ కూడా తినకూడదని వ్రత నియమం. ఫలాలు మాత్రమే తీసుకోవాలి. మహారాష్ట్రలోని పండరీపురంలో విఠలుని ఆలయంలో కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశి నాడు ఉత్సవాలు అత్యంత వైభవంగా నిర్వహిస్తారు. పండరి భక్తులు అనేకమంది ఇక్కడకు కాలినడకన పాదయాత్రగా చేరుకుంటారు. ఇంకా స్మ•తి కౌస్తుభం, చతుర్వర్గ చింతామణి అనే వ్రత గ్రంథాలను బట్టి ఈనాడు ఆచరించాల్సిన వ్రతాలు ఇంకా అనేకం ఉన్నాయి.
కార్తీక శుద్ధ ద్వాదశి
నవంబరు 21, శనివారం
వివిధ వ్రత గ్రంథాలలో ఈ తిథిని మథన ద్వాదశిగా పేర్కొన్నారు. క్షీర సముద్రాన్ని కార్తీక శుద్ధ ద్వాదశి నాడే దేవతలు మథించారని, అందుకే ఇది మథన ద్వాదశి దినం అయ్యిందని అంటారు. దీనినే మన తెలుగు నాట ‘చిలుక ద్వాదశి’గా వ్యవహరిస్తారు. మథించడాన్నే చిలకడం అని కూడా అంటారు.
ద్వాదశి రోజున తులసి చెట్టు, ఉసిరిక (ధాత్రి)లోనూ విష్ణువు ఉంటాడు. అందుకే తులసీ ధాత్రి సహిత లక్ష్మీనారాయణుడిని ఈ రోజు పూజిస్తే అన్ని రకాల పాపాలు తొలగిపోతాయి. తులసి కోట దగ్గర ఆవు నేతిలో దీపాలు వెలిగిస్తారు. ద్వాదశి నాడు ఎన్ని దీపాలు వెలిగిస్తే అంత పుణ్యం. పూజానంతరం దక్షిణ తాంబూలాలు పంచితే విశేష ఫలం లభిస్తుంది. ఆ పరమాత్మకు పండ్లు, కొబ్బరికాయ నైవేద్యం పెడతారు. ఉసిరితో తినే పదార్థాలను తయారు చేస్తారు.
అలాగే క్షీర సముద్ర మథన సంబంధ పర్వం కా•ట్టే కార్తీక శుద్ధ ద్వాదశిని క్షీరాబ్ధి ద్వాదశిగా కూడా వ్యవహరిస్తారు. కార్తీక శుద్ధ ఏకాదశి నాడు విష్ణువు క్షీరాబ్ధి నుంచి బయల్దేరి కార్తీక శుద్ధ ద్వాదశి నాటికి తులసీ బృందావనానికి చేరుకుంటాడు. కాబట్టి ఈ తిథి నాడు తులసి మొక్కను విశేషంగా పూజించే ఆచారం ఉంది. అలాగే, కార్తీక శుద్ధ ద్వాదశిని కొన్ని వ్రత గ్రంథాలలో యోగిని ద్వాదశిగా కూడా పేర్కొన్నారు. ఇంకా విభూతి ద్వాదశి, గోవత్స ద్వాదశి, నీరాజన ద్వాదశి అనే పేర్లతో కూడా ఈనాడు వ్రతాలు ఆచరిస్తారు. ఈ వ్రత నియమాలన్నీ చతుర్వర్గ చింతామణి అనే గ్రంథంలో వివరంగా ఉన్నాయి. ఈనాటితో చాతుర్మాస వ్రతం పరిసమాప్తి అవుతుంది.
కార్తీక శుద్ధ త్రయోదశి
నవంబరు 22, ఆదివారం
కార్తీక శుక్ల త్రయోదశి శని త్రయోదశి తిథి. శనిదేవునికి, శివుడికి ప్రీతికరమైన తిథి ఇది. ఈనాడు శని త్రయోదశి పూజలు విశేషంగా నిర్వహిస్తారు. శనిదేవుడిని విశేషంగా పూజిస్తారు. అలాగే గో త్రిరాత్ర వ్రతం ఈ తిథి నాడే ఆచరించాలని చతుర్వర్గ చింతామణి అనే గ్రంథంలో ఉంది.
కార్తీక శుద్ధ చతుర్దశి
నవంబరు 23, సోమవారం
కార్తీక శుక్ల చతుర్దశి వైకుంఠ చతుర్దశిగా ప్రసిద్ధి. శివ కేశవుల మధ్య భేదం లేదని చాటడానికి ఈ తిథి ఒక నిదర్శనం. కార్తీక మాసం సహజంగానే శివకేశవులకు ఇష్టమైన మాసం. ఈనాడు విష్ణుమూర్తి శంకరుడిని పూజించాడని అంటారు. విష్ణువు వైకుంఠం నుంచి బయల్దేరి వారణాసికి వెళ్లి స్వయంగా శివుడిని ఈనాడు పూజించాడని ఆయా వ్రత గ్రంథాలలో, పురాణాలలో ఉంది. కాబట్టి ఇది శైవులకు, వైష్ణవులకు కూడా పవిత్రమైన పర్వదినం.
కార్తీక శుద్ధ పౌర్ణమి
నవంబరు 24, మంగళవారం
కార్తీక శుక్ల పూర్ణిమ ఎన్నో విధాలుగా ప్రాశస్త్యమైనది. ఈనాడు మార్కండేయ పురాణాన్ని దానం చేస్తే పౌండరీక యజ్ఞం చేసినంత ఫలం కలుగుతుందని శాస్త్ర వచనం. కార్తీక పౌర్ణమిని ఆధారంగా చేసుకుని అనేక నానుడులు వ్యావహారికంలో ఉన్నాయి. ‘కర్ణుడు చనిపోయాక భారతం లేదు. కార్తీక పౌర్ణమి వెళ్లాక వానలు లేవు’ అని తెలుగు రాష్ట్రాలలో ఒక నానుడి బాగా వ్యాప్తిలో ఉంది. ఈనాటితో ఇక వానలుండవు. చలిమంచు తెరలు దట్టంగా కమ్ముకుంటాయి. శీతాకాలం పరాకాష్టకు చేరుకుంటుంది.
కార్తీక పూర్ణిమ నాడు పూర్ణిమ వ్రతం ఆచరిస్తారు. వ్రతాలలోనే గొప్ప వ్రతమిది. తెలుగు నాట ఈనాడు చలిమిడి చేస్తారు. పార్వతీదేవి కూడా ఒకనాడు కార్తీక పూర్ణిమ వ్రతం ఆచరించిందని అంటారు. మహిషాసురుడితో యుద్ధం చేసే సమయంలో పార్వతి (దుర్గ) తనకు తెలియకుండానే ఒక శివలింగాన్ని బద్దలు గొట్టిందట. ఆ పాపం పోవడానికి ఆమె ఒకానొక కార్తీక పూర్ణిమ నాడు శివారాధన చేసిందట. దీంతో దోష పరిహారం జరిగింది.
కార్తీకమాసం అంటేనే దీపోత్సవ మాసం. దీపకాంతులు జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తూ నలుదిశలా వెలుగొందుతాయి. కార్తీకమంతా వెలిగే కార్తీక దీపం కార్తీక శుద్ధ పూర్ణిమ నాడు మరింత దేదీప్యమానం అవుతుంది. కార్తీక పూర్ణిమ ఒక విధంగా దీపాల పండుగ వంటిదే. అదీ నిండు పున్నమి నాడు జరిగే దీప వేడుక ఇది. ‘ఈనాటి రాత్రి స్త్రీలు తులసి చెట్టు వద్ద 720 దూది వత్తులు నేతిలో ముంచి పెద్ద దీపం వెలిగిస్తార’ని కొఠారీస్ హిందూ హాలీడేస్ అనే గ్రంథంలో ఈ పర్వం గురించి వివరించారు. కార్తీక శుద్ధ పూర్ణిమ నాడే ఈశ్వరుడు త్రిపురాసురుడనే రాక్షసుడిని సంహరించాడు. శివుడికి, త్రిపురాసురుడికి మధ్య మూడు రోజుల పాటు కఠోర యుద్ధం జరిగింది. ఎట్టకేలకు శివుడు త్రిపురాసురుడిని సంహరించడంతో దేవలోకమంతా ఆయనను ఘనంగా స్తుతించింది. ఈ విజయ చిహ్నంగానే కార్తీక పూర్ణిమ నాడు దీపాల పండుగను జరుపుకుంటారని కొందరు వ్రతకారుల అభిప్రాయం. అలాగే, ఈ దినం త్రిపురాసురుని సంహరించిన దినం కాబట్టి ఈ పూర్ణిమను త్రిపుర పూర్ణిమ అని కూడా అంటారు. ఈనాడు శివుడి గౌరవార్థం పూజలు నిర్వహిస్తారు. మునిమాపు వేళ తులసి కోట వద్ద దీపాలు వెలిగించాలి. ఈ దీపాలు వెలిగించేది కొన్ని ప్రాంతాల్లో మహిళలు అయితే, వాటి వద్ద పూజలు చేసేది మాత్రం పురుషులు.
కార్తీక శుద్ధ పూర్ణిమ నాడు పలుచోట్ల జ్వాలా తోరణ ఉత్సవం నిర్వహిస్తారు. ఇంకొన్ని చోట్ల ఈ తిథి నాడు శివాలయానికి ఎదుట రెండు స్తంభాలు పాతి అడ్డంగా ఒక దూలాన్ని కడతారు. ఎండు గడ్డివెంటులు ఆ మూడు బాజులకు దట్టంగా చుడతారు. దానికి నిప్పంటిస్తారు. ఆ గడ్డి ప్రజ్వలంగా మండుతుండగా శివుడిని, పార్వతిని ఒక పల్లకిలో ఉంచి దాని కిందుగా మూడుసార్లు తిప్పుతారు. ఈ సందర్భంగా మండుతున్న గడ్డిని కొందరు రైతులు పెనుగులాడి బయటకు లాగుతారు. అలా దక్కించుకున్న గడ్డిని వెంటనే తమ పశువులకు మేతగా వేస్తారు. మరికొందరు ఆ గడ్డిని తమ గడ్డిమేట్ల లోపల దూర్చి దాచివేస్తారు. ఆ గడ్డి తిన్న పశు వులు భద్రంగా ఉంటాయని, బాగా పాలు ఇస్తాయని విశ్వాసం. పార్వతీదేవి మొక్కు ఫలితంగా జ్వాలా తోరణ ఉత్సవం ఏర్పడిందని పురాణాలను బట్టి తెలుస్తోంది. అయితే, ఆమె చేసిన సహగమన ప్రయత్నానికి ఈ ఉత్సవం ఒక సూచనమని అంటారు. సహగమనం అంటే అందరికీ సందేహం రావచ్చు. దీని వెనుక నేపథ్యమిదీ.
ఒకనాడు శివుడు రాక్షసులను చంపడానికి వెళ్లి చాలా కాలం వరకు తిరిగి రాలేదు. ఎంత ప్రయత్నించినా ఆయన క్షేమ సమాచారం పార్వతికి లభించలేదు. దీంతో తన భర్త యుద్ధంలో మరణించి ఉంటాడని ఆమె భావించింది. ఆ సందర్భంలో ఒక కార్తీక పౌర్ణమి నాడు ఆమె సహగమనానికి సిద్ధమైందని అంటారు. అలాగే, రాక్షసులను జయించి వచ్చిన శివుడికి దృష్టి దోష పరిహారార్థం ఏర్పాటు చేసిన విజయచిహ్నమే ఈ పర్వమనే మరో కథ కూడా ప్రచారంలో ఉంది.
కార్తీక బహుళ పాడ్యమి
నవంబరు 25, బుధవారం
కార్తీక బహుళ పాడ్యమి నాడు అన్నదానం మహా ఫలప్రదం. అలాగే, ఈ తిథి నాడు లావణ్య వ్యాప్తి వ్రతం చేసే ఆచారం కూడా ఉంది. ఈ వ్రతాన్ని ఒక నెల రోజుల పాటు నిష్టగా చేయాల్సి ఉంటుంది.
కార్తీక బహుళ విదియ
నవంబరు 26, గురువారం
కార్తీక బహుళ విదియ తిథి నాడు అశూన్య వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. దీనినే చాతుర్మాస్య ద్వితీయ పర్వంగానూ వ్యవహరిస్తారు. ఈ వ్రతం గురించి పురుషార్థ చింతామణి అనే వ్రత గ్రంథంలో వివరించారు.
కార్తీక బహుళ తదియ
నవంబరు 27, శుక్రవారం
కార్తీక బహుళ తదియ నాడు భద్ర వ్రతం ఆచరించాలని చతుర్వర్గ చింతామణి అనే వ్రత గ్రంథంలో ఉంది. ఇది దేవికి సంబంధించిన వ్రతంగా తెలియవస్తుంది.
కార్తీక బహుళ చవితి
నవంబరు 28, శనివారం
కార్తీక బహుళ చతుర్ధి (చవితి) స్త్రీలకు సౌభాగ్యప్రదమైన వ్రతాలను అందిస్తోంది. వాటిలో కరక చతుర్థి వ్రతం ఒకటి. ఇది పన్నెండు సంవత్సరాలు, లేదా పదహారు సంవత్సరాలు లేదా జీవితాంతం కానీ ఆచరించాల్సిన వ్రతం. స్త్రీలకు ఉద్ధిష్టమైన వ్రతమిది. ఈనాడు ఉదయాన్నే స్నానం చేసి మడి బట్టలు కట్టుకుని, నగలు ధరించి వినాయకుడిని పూజించాలి. గణపతికి పది రకాల పిండి వంటలతో కూడిన పళ్లాలను నివేదించాలి. అనంతరం వాటిని ముత్తయిదువులకు పంచాలి. చంద్రోదయం అయ్యాక చంద్రుడికి అర్ఘ్యం ఇచ్చి భోజనం చేయాలి. ఈ తిథిని దశరథ చతుర్థిగానూ వ్యవహరిస్తారు.
అలాగే, సంకష్ట హర గణపతిని విశేషంగా పూజిస్తారు. కానీ, సంకష్టహర చతుర్థిని ఇంతకుముందు రోజే జరుపుకోవాలని పంచాంగాలలో ఉంది.
కార్తీక బహుళ పంచమి
నవంబరు 29, ఆదివారం
పంచమి తిథి నాగ సంబంధమైనది. కార్తీక బహుళ పంచమి నాడు ప్రజలు తమ శ్రేయస్సు, సంతోషం కోసం నాగ విగ్రహాల ముందు నూనె దీపాలు వెలిగిస్తారు. ఈ రోజు చేసే పూజల వల్ల కాలసర్ప దోషాలు, కుజ దోషాలు, రాహుకేతు దోషాలు తొలగిపోతాయని నమ్ముతారు.
కార్తీక బహుళ షష్ఠి
నవంబరు 30, సోమవారం
కార్తీక బహుళ షష్ఠి నాడు ప్రత్యేకించి ఆచరించాల్సిన పూజలు, వ్రతాల గురించి వ్రత గ్రంథాలలోనూ, పంచాంగాలలోనూ విశేషంగా ఏమీ ప్రస్తావించలేదు. అయితే, షష్ఠి తిథి కుమారస్వామికి ప్రీతికరమైనది కాబట్టి ఈ తిథి నాడు ఆయనను ఆరాధిస్తారు. ప్రత్యేకించి తమిళనాడులో ఈ తిథి నాడు కార్తికేయుడికి విశేష పూజలు నిర్వహిస్తారు.

పలుకు‘బడి’
మనం నిత్యం వాడే మాటల్లో అనేక జాతీయాలు దొర్లుతుంటాయి. వాటిని చాలా వరకు యథాలాపంగా వాడేస్తుంటాం కానీ, నిజానికి వాటికి నిజమైన అర్థమేమిటో చాలామందికి తెలియదు. కానీ, వాడుకలో మాత్రం చాలా ‘పలుకుబడి’లో ఉంటాయి. అంటే, ఎక్కువగా వ్యావహారికంలో ఉంటాయి. వాటి అర్థం తెలియకున్నా.. సరిగ్గా ఆ సందర్భానికి తగినట్టు మాత్రం వీటిని వాడేయడమే ప్రత్యేకత. అలా వాడేస్తుండే కొన్ని పలుకుబడుల గురించి తెలుసుకుందాం.
కాలనేమి జపం
చేపలను పట్టడానికి నీళ్లలో నిశ్చలంగా నిలిచి, అవి దొరికినపుడు తటాలున పట్టే కొంగ జపాన్ని గురించి మనం చిన్ననాటి కథల్లో చదువుకున్నాం, విన్నాం. ఆ విధంగా మాటువేసి ఎదురుచూసి ఆహారం సంపాదించడాన్ని కొంగజపం, బక జపం, బక ధ్యానమని కూడా పిలుస్తారు. ఆహార సంపాదనకు ప్రకృతి నిర్ణయించిన మార్గమది కొంగలకు. అది స్వాభావికం, అస్వాభావికంగా తనతో ప్రత్యక్ష సంబంధం లేని వ్యక్తిని చంపడానికి ఎదురుచూస్తూ దొంగవేషంలో జపతపాలు చేసిన వాడు కాలనేమి. సీతారాములను మాయలేడి వేషంలో మోసగించి మారీచుడికి ఇతడు పుత్రరత్నం. అసలు మోసగాడు అనడానికి ‘వాడు మారీచుడు’ అనే పేరు సంపాదించిన వాడు తండ్రి. అతడి కొడుకు రామ రావణ యుద్ధం జరుగుతున్నప్పటికీ కూడా బతికే ఉన్నాడు. రావణుడి ప్రోద్బలం వల్ల హనుమంతుడిని మోసగించి చంపడానికి ప్రయత్నించిన వాడు కాలనేమి. అయితే అతడి ప్రయత్నం సఫలం కాలేదు. మాయ వేషంలో మోసగించదలచి దొంగజపం చేసే వాళ్లను కాలనేమిగాడంటారు. లోకవంచన కోసం చేసే తప్పుడు పూజా పురస్కారాలనూ జపతపాలనూ కాలనేమి జపమంటారు. ఆషాఢభూతి సొంత వేషంలోనే ఉండి మోసం చేయగలిగితే, కాలనేమి దొంగ వేషం వేసి.. సాధించలేకపోగా చచ్చి ఊరుకున్నాడు. అదీ భేదం.
కలగూరగంప
కలవేసిన (అంటే రకరకాల) కూరల (కూరగాయల) గంప (బుట్ట)ను కలగూరగంప అంటారు. కొందరు ఒకే కూరాకునో, ఒకే రకం కాయలనో, పళ్లనో అమ్ముతారు. మరికొందరు రకరకాల ఆకులూ, కూరలూ, కాయలూ, పళ్లూ అమ్ముతారు. భిన్నజాతులకు చెందిన కాయగూరలున్న గంప కలగూరగంప. గంప లేకపోయినా, కాయగూరల్లేకపోయినా రకరకాల వస్తువులుంటే కూడా కలగూరగంప అనే అంటారు. పదబంధంలో మొదట ఉన్న ‘కల’ అన్నది ‘కలిసేట్టు, కలగాపులగంగా ఉన్న’ అనే అర్థం గల విశేషణ పదం. ‘కలనేత’ చీరలో ఒకటికి మించిన రంగుల దారాలు కలిసి ఉంటాయి. కలగాపులగంలో తెల్ల, పచ్చ ఖాద్య ద్రవ్యాలు కలిసి ఉంటాయి. అలాగే కలగూరగంపలో భిన్న భావాలు, వస్తువులు ఏవైనా కలిసి ఉండవచ్చు. కాయలూ, గంపా మాత్రం ఖండితంగా ఉండనక్కర లేదు.
కవలవాడి తలనొప్పి
కవల పిల్లలు అన్నివిధాలా ఒకరినొకరు పోలి ఉంటారని అనుకుంటాం కానీ సయామీస్ కవలలు కూడా ఏదో చిన్న భేదం లేకుండా ఉండరు. లోకదృష్టిలో కవల పిల్లల్లో ఒకరికి తలనొప్పి వస్తే రెండో వారికీ వస్తుందనే నమ్మకముంది. తనకు ఆ బాధ రావడానికి కారణం లేకపోయినా రెండో వాడికి వచ్చినందు వల్ల తనకూ తప్పదనేది విశ్వాసం. అంటే నిష్కారణంగా వచ్చిపడ్డ బాధ అన్నమాట. స్నేహం వల్లనో, బంధుత్వం వల్లనో ఇతరులు చేసిన తప్పు వల్ల తాను కూడా బాధపడవలసి వస్తే ‘నా తప్పేం లేదండీ.. ఇదంతా కవలవాడి తలనొప్పి అని విచారపడటం కద్దు. ముడ్డి మీద తన్నితే మూతిపళ్లు రాలినట్టు, తోటివాడో, సాటివాడో చేసిన తప్పునకు తాను ప్రతిఫలం అనుభవించవలసి వస్తే అది కవలవాడి తలనొప్పి కింద లెక్క.
కశ్శన్న
‘కశ్చన’ అనే సంస్క•త పదానికి ‘ఎవడో ఒకడు’ అని అర్థం. ఆ మాటే తెలుగు వారి నోట ‘కశ్శన్న’గా మారిందని అంటారు. మరికొందరు పురాణార్థాలు కూడా చెబుతారు. పరశురాముడు రాజులను చంపి తాను సంపాదించిన భూభాగం అంతటినీ కశ్యప మహర్షికి దానమిచ్చాడు. ఆ కశ్యప మహర్షే కాలక్రమేణా కశ్శన్నగా మారాడని అంటారు. అందుకో ఉపపత్తి కూడా చెబుతారు. ‘గోత్రస్య’ అని ‘ఫలానా గోత్రానికి చెందిన నేను చేస్తున్న పూజ’ అని దేవుడికి చెప్పుకుంటారు. ఆయన రికార్డులో నమోదైతే పుణ్యం వస్తుందని సమయానికి స్ఫురించకపోయినా, దత్తత వంటి వాటి వల్ల కానీ, అనాథగా బతకడం వల్ల కానీ స్పష్టంగా తెలియకపోయినా, ‘కాశ్యప గోత్రస్య’ అని చెప్పుకోవచ్చు. కశ్యపుడు సంపాదించినది కాబట్టి ఈ భూమికి ‘కాశ్యపి’ అనే పేరు వచ్చిందట. ‘ఈ భూమండంలోనే పుట్టి పెరిగిన నేను’ అని అస్పష్టంగానైనా తన ప్రవర చెప్పుకోవాల్సిన వ్యక్తి కశ్యపన్న ఉరఫ్ కశ్యన్న ఉరఫ్ కశ్శన్న అని అనే వాళ్లున్నారు. అంటే, ఫలానా అని ఖండితంగా చెప్పడానికి వీల్లేని వ్యక్తి అన్న మాట. తనకంటూ చెప్పుకోదగిన ఊరుగాని, పేరుగాని లేని వ్యక్తిని గురించి ఈసడింపుగా మాట్లాడేటపుడు ‘ఎవడైతేనేం? ఎవడో ఒక కశ్శన్న గాడు నా సొమ్ము తీసుకుని ఎగేశాడయ్యా’ అని విదిలించి మాట్లాడతారు. కశ్శన్న ఒక అభాగ్యుడు. ఒక అనామకుడు. ఒక అడ్రస్ లేని వ్యక్తి. మనిషి ఉన్నా మనం గుర్తించని మనిషి. మనల్ని విసిగించే వ్యక్తి. మనకు సాటిగాని వాడు తక్కువ వాడు మనం అసహ్యించుకునే వాడు.
కాకదంత పరీక్ష
కాకికి పళ్లున్నాయో లేదో ఒక పెద్దమనిషి తేల్చుకుని లెక్కపెడదామనుకున్నాడట. పక్షులకు పళ్లుంటాయో లేదో కూడా అతగాడికి తెలియదు. పైపెచ్చు అనుమానం మనిషి. లేకపోతే పరవాలేదు కానీ ఉంటే ఎన్ని ఉన్నాయో తేల్చుకోవడం మంచిదని జాగ్రత్తగా పరీక్షించాడని అంటారు. లోకజ్ఞానం లేని వ్యక్తి అన్నీ తెలుసుకోవాలనే ఆరాటంతో హైరానా పడుతుంటే కాకదంత పరీక్ష చేస్తున్నాడని అంటారు. పది మందీ లేవన్నా ఉండక పోతాయా అన్న అనుమానంతో శ్రమించడాన్ని కూడా ‘కాకదంత పరీక్ష’ అంటారు. అంటే వృథా ప్రయాస పడటం అన్నమాట.
కాకతాళీయం
కాకి మీద పుట్టి బహుళ వ్యాప్తిలో ఉన్న జాతీయాల్లో ఇదొకటి. ఒకసారి ఓ కాకి చెట్టు మీద వాలింది. పరిపక్వమైన ఒక పండు మీద వాలే సరికి ఆ పండు రాలిపడింది. నిజానికి కాకి వాలకపోయినా ఆ పండు మరికాసేపట్లో రాలిపోయేదే. ఆ పండు రాలేటపుడు కాకి వాలాలని కూడా ఏమీ లేదు. అది వాలటం, ఇది రాలటం అనుకోకుండా ఒకేసారి జరిగిన పనులు. అలా జరుగుతుందని ముందుగా ఒకరు ఊహించనూ లేదు. ఒకదానితో మరొకదానికి ఎలాంటి సంబంధమూ లేకపోయినా, ఏదో పరస్పర సంబంధమున్నట్టు అనిపించే సంఘటన/దుర్ఘటన కాకతాళీయంగా జరిగిందంటారు. అనుకోకుండా జరిగిన పనిని కాకతాళీయం అనడం పరిపాటి. ‘కాక’మంటే కాకి. ‘తాళ’మంటే తాటిచెట్టు.
కాటికాపరి యేడ్పు
పెళ్లికన్నా సంతోషప్రదమైనదీ, చావుకన్నా దుర్భరమైనదీ లేదు, ఉండదు. వల్లకాడు దగ్గర కాపరిగా ఉండే వ్యక్తి నిత్యం చావులు చూస్తుంటాడు. గుండె రాయి చేసుకుని బతకాల్సిన వాడు కాబట్టి చచ్చిన ప్రతి మనిషి కోసం విచారపడలేడు. అలవాటై అతడు ఎవరి కోసమూ ఏడవలేడు. అయినా, మానవ శరీర ధర్మంగా ఏడ్పు సహజం అయితే, శవ సంస్కారమే అతడి వృత్తి ధర్మమూ, జీవనాధారమూ కాబట్టి అందుకు అవకాశం లేనపుడు ఏడ్చి తీరతాడు. తప్పదు. లోకమంతా చచ్చిన వాళ్లను తలుచుకుని ఏడిస్తే అతగాడు చావులు లేకపోతే ఏడుస్తాడు. రోగులూ, రోగాలూ లేవని వైద్యులు, ఔషధ విక్రేతలూ ఏడ్చినట్టు లోకదృష్టిలో అది అసహజమైనా అతడి బతుకుదెరువు దృష్టిలో అది అత్యంత సహజం. ఈ కారణంగా ‘కాటికాపరి యేడ్ప’ంటే లోకం సుఖంగా బతుకుతున్నందుకు ఏడ్చే ఏడ్పని అర్థం వచ్చింది. అది దొంగ ఏడ్పు కాదు. తన కష్టాలను తలచుకుని ఏడ్చే ఏడ్పు. లోకం కోసం ఏడ్చేదీ కాదు. లోకబాధలకూ స్పందించేదీ కాదు. కేవలం స్వప్రయోజన పరాయణం.
కామారపు జీడి
జీడి ఎక్కడున్న ఒకటే స్వభావం దానిది. అంటుకుంటే వదిలిపెట్టదు. కాకపోతే కామారపు జీడి మరింత ప్రశస్తం కాబట్టి గట్టి పట్టే పడుతుంది. ఒకపట్టాన వదలదు. బహుశా కల్తీ లేనందువల్ల కావచ్చు. ఏ మనిషైనా వెంటపడి వేధిస్తూ, వదిలి పెట్టకుండా బాధిస్తుంటే ‘కామారపు జీడిలా తగులుకున్నాడు. ఒకపట్టాన వదిలేట్టు లేడు’ అని విసుక్కోవడం కద్దు.
మాయ
బ్రతుకులన్నియు మాయ, భవబంధములు మాయ,
తెలివి మాయ, తన్ను దెలియ మాయ
మాయ తెలియువాడె మర్మజ్ఞుడగు యోగి
విశ్వదాభిరామ! వినుర వేమ!
అర్థాలు:
మాయ= భ్రాంతి, భవబంధములు= సంసార బంధములు, మర్మజ్ఞుడు= తత్త్వం తెలిసిన వాడు.
భావం:
భౌతికమైన జీవితాలన్నీ మాయ. పుట్టుకతో వచ్చే బంధాలన్నీ మాయ. తెలివి మాయ. తనను గురించి తెలుసుకోవడమూ మాయ. మాయను తెలిసిన వాడే తత్త్వ మెరిగిన యోగి.
వివరణ:
యా మా సా మాయా అన్నారు. ఏది లేదో అది మాయ. ఉన్నట్టుగా కనిపిస్తున్న నిజానికి లేనిది మాయ. మనుషుల బతుకంతా మాయే. జీవితం యథార్థంగా భావించి కష్టసుఖాలను అనుభవిస్తాము. అదంతా అసత్యమే. తల్లి, తండ్రి, భార్య, భర్త ఇత్యాదిగా ఉన్న బాంధవ్యాలు అసత్యం. నాకు తెలుసు అనుకునే విద్వత్తు కూడా యథార్థం కాదు. తెలుసుకున్న విషయం అసత్యం. నేనేంటో నాకు తెలుసు అనుకోవడం అసత్యం. అంతా మాయ అని తెలుసుకున్న వాడే తత్త్వం తెలిసిన యోగి. దృశ్యం- కనబడేదంతా నశించిపోయేదే. అంటే అసత్యమే. బయటకు చూస్తే మాయ. లోనికి చూడగలిగితే తత్త్వం. మాయను తెలుసుకుంటే తత్త్వం బోధపడుతుంది. అది తెలుసుకోవడమే యోగం. తెలిసిన వాడు యోగి.

Pathbreaking journalism and unwavering selfless
service to the society for the past 37 years.
37 years of authenticity and leadership
in the field of universal journalism.
Revolutionising authentic universal
journalism from the past 37 years.
Telugu was described by Englishmen as the Italian of
the east for its sweetness. Researchers say only in
Telugu can a single phrase be sung in 64 different ways.
In the chronology of languages, Telugu is a much older
language than many of the western languages of the
world, deriving a part of the roots from Sanskrit, owing
its geographical proximity to the northern India.
Videos
The University of Houston-Downtown is a comprehensive four-year university offering bachelor's and master's degree programs aimed at career
The Christian Brothers’ University is one of the ancient and best universities in the country. The university run
Florida State University was founded in 1851 as a public, co-educational research university. The university, headquartered in Tallahassee,
ఇది మన పత్రిక ఆదరించండి! ఆశీర్వదించండి!! అభిప్రాయాలు తెలపండి!!! info@telugupatrika.net
US Universities
Temple in US
Telugu Velugulu
Other Programs
November 18, 2026
సూర్యోదయం: 05:56:12 సూర్యాస్తమయం: 18:48:28
చంద్రోదయం: 05:51:38తిథి: పాద్యమి 29:11:29+
నక్షత్రం: పుష్య 12:11:48యోగం: సిద్ధ 15:16:17
సూర్యరాశి: కర్క చంద్రరాశి: కర్క
రాహుకాలం: 13:58:52-15:35:24యమగండం: 05:56:12-07:32:44
దుర్ముహుర్తం: 15:22:32-16:14:01వర్జ్యం: 23:33:11-24:58:22
అమృతకాలం: 06:27:37-07:53:40
Testimonials
-
He (Mr. Blair) has asked that your letter be forwarded to the Department so that they may reply to you direct on his behalf. Mr. Blair has asked that your letter be passed to the Department for Education and Skills which has particular responsibility for the matter you raise so that they are also aware of your views.
Tony Blair, Prime Minister London -
As in the past, I am determined to face any challenge and overcome them in discharging my responsibilities towards my country and my people. In that journey forward, your views on public matters, your support and your blessings will be a constant source of strength and inspiration to me.
Mr. Mahinda Rajapaksa, President of Sri Lanka -
I was pleased with the excellent professionalism of your entire team, and thank for your strong effort to make this project a success. I hope your film will positively affect many generations of students.
David W. Hahn, Professor & Department Chairm , University Of Florida -
Apparently you have travelled over 86,000 miles, visiting more than 60 universities across the United States. A project like this is huge, both in terms of cost and energy required to accomplish what you have to date.
J. N. Reddy , Professor, Texas A&M University -
For 60 more American universities for a total of 100 universities and colleges, which is expected to be a world record. In doing so, the students have potential access to a much richer resource than what is currently available on the web and social media.
Beheruz N. Sethna, Ph.D., C.C.P.,President Emeritus, University Of West Georgia




















